Πέμπτη, 10 Σεπτέμβριος 2026
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είναι αναμφίβολα ένας από τους πιο επιδραστικούς στοχαστές της Μεταπολίτευσης. Η επίδρασή του στην κοινωνική επιστήμη και το δημόσιο διάλογο είχε ταυτοχρόνως βάθος, πρωτοτυπία και ισχυρό κριτικό αποτύπωμα. Η επιδραστικότητα του Τσουκαλά δεν κατασκευάστηκε στην εποχή των social media ούτε ανατροφοδοτήθηκε από αυτά. Ήταν το ίδιο το έργο του που τον έκανε όχι απλά σημαντικό, αλλά προσδιοριστικό για τις γενιές της Μεταπολίτευσης που επιστημονικά και ερευνητικά γαλουχηθήκαμε μέσα από αυτό. Γνωρίζω καλύτερα το έργο της πρώτης περιόδου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Με μεγάλη ταπεινότητα θα πω ότι το θεωρώ σπουδαίο. Όχι μόνο το «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή», αλλά ασφαλώς και τα «Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος» και «Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη Μεταπολεμική Ελλάδα» ανήκουν στα opera magna της κοινωνικής επιστήμης στην Ελλάδα. Με εστίαση στο μέρος αυτό του έργου του, αρκετοί θεωρούν ότι ο Τσουκαλάς εξετάζει τη διαλεκτική «ανάπτυξης» και «εξάρτησης» του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού στο πλαίσιο ενός μοντέλου σχέσεων «κέντρου-περιφέρειας». Παρότι ο Τσουκαλάς συνομιλεί με αυτές τις διεθνείς συ Ζητήσεις, το έργο του είναι πολύ πιο εκλεπτυσμένο και σύνθετο, καθώς μελέτησε τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό περισσότερο κριτικά και πολύπλευρα σε σύγκριση με την οπτική γωνία της διάδρασης εξωγενών και ενδογενών παραγόντων. Ο Τσουκαλάς ανάδειξε τη συνθετότητα αυτών των παραγόντων κοντράροντας τις βολικές αντιλήψεις της αντανάκλασης και τα καθιερωμένα σχήματα της dependencia που ήταν δημοφιλή ιδίως στους κύκλους των αριστερών διανοουμένων. Η κοινωνιολογική μέθοδος του Τσουκαλά έχει συστηματικό ιστορικο-πολιτικό υπόβαθρο, που σε συνδυασμό με την οξυδέρκεια και αναλυτικότητά του μπόρεσε να διαπιστώσει συνέχειες παρά τις μεγάλες ρήξεις, καθώς και την πολυσημία των κοινωνικών εντάξεων, που συνόδευσαν όχι μόνο την ίδρυση του ελληνικού κράτους και τη διαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων, αλλά και τον μετασχηματισμό τους μέσα στον χρόνο.
*Η κ. Βασιλική Γεωργιάδου είναι Καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Διευθύντρια και Πρόεδρος του ΔΣ του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).
*Το άρθρο περιλαμβάνεται στο Αφιέρωμα του "Βήματος της Κυριακής" (23/8/2026) με τίτλο: Κωνσταντίνος Τσουκαλάς (1937-2026) - «Αποχαιρετισμός σε έναν σπάνιο διανοούμενο».
