Πέμπτη, 15 Ιανουάριος 2026
Στο τέλος της ταινίας το κοινό χειροκρότησε. Άκουγα διάσπαρτες φράσεις όπως «εξαιρετική ταινία», «είχα καιρό να δω τόσο καλή ταινία στο σινεμά», «η καλύτερη ταινία του ελληνικού σινεμά». Παρότι η ταινία δεν μου άρεσε από πολλές απόψεις, βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα την παρατήρηση των αντιδράσεων από την πλευρά του κόσμου που βρισκόταν στην προβολή.
Η πρώτη εντύπωση ήταν η αίσθηση ότι επρόκειτο για μια σημαντική στιγμή. Σαν να φάνηκε ότι, για το μεγαλύτερο μέρος των θεατών, η ταινία ήταν όντως μια ειδική περίσταση, κάποιου είδους «δεξίωση», ένα κοινωνικό δρώμενο τύπου Μεγάρου Μουσικής. Μπαίνοντας στον κινηματογράφο η αίθουσα ήταν γεμάτη, ενώ ο μέσος όρος ηλικίας αρκετά υψηλός. Ήμουν κάπως προκατειλημμένος ως προς τις χαμηλές προσδοκίες μου για την ταινία. Ωστόσο, παρακολουθούσα με έκπληξη τον κόσμο να συνεχίζει να εισέρχεται στην αίθουσα γεμάτος ενθουσιασμό.
Πάνω από 150.000 εισιτήρια έχει κόψει η ταινία για τον Καποδίστρια από την ημέρα κυκλοφορίας της. Με μια μέση τιμή των 8 ευρώ ανά εισιτήριο, σημαίνει ότι το κοινό έχει διαθέσει συλλογικά περίπου 1,2 εκατ. ευρώ για την παρακολούθηση της ταινίας. Περίπου το ίδιο ποσό διατέθηκε – μέσα από το ρουσφέτι - για την προσωπική ευζωία και την απόκτηση μίας Ferrari, από πρόσωπο που απασχολεί την προκειμένη περίοδο την Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που με τόση ντροπή παρακολουθήσαμε, απευθείας από το κανάλι της Βουλής ή – για τα πιο νέα άτομα – από το Luben, στο τέλος του 2025.
Εδώ έρχεται και μια παρατήρηση που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Υπήρχε μια ιδιαίτερη αντίδραση στα σημεία όπου γινόταν αναφορά στην καταπολέμηση από τον Καποδίστρια του ρουσφετιού και του πελατειακού φατριασμού. Ίσως αυτό να εξηγεί μέρος της επιτυχίας της ταινίας, σε συνδυασμό με την – υπερδιογκωμένη; - υπερηφάνεια των θεατών γύρω από τη μοίρα της τραγικής φυσιογνωμίας του Ιωάννη Καποδίστρια.
Μετά τα πρώτα λεπτά της ταινίας έπιασα τον εαυτό μου να παρακολουθεί κυρίως τις αντιδράσεις των διπλανών μου. Από πίσω δύο κυρίες που έκαναν τακτικά σχόλια κατά τη διάρκεια της προβολής. Δύο φράσεις που συγκράτησα, «Οι Βρετανοί πάλι…ποιοι άλλοι;» [για την εμπλοκή τους στην εσωτερική πολιτική της χώρας], «Άξιος» [ο Καποδίστριας]. Μερικές χαμηλόφωνες αντιδράσεις αμηχανίας που συνδυάζονταν με τεχνητά βηξίματα υπήρχαν σε μερικές στιγμές, για παράδειγμα με την ερμηνεία και αναπαράσταση του τότε καγκελάριου της Αυστροουγγαρίας, Μέτερνιχ, που χτυπούσε με μένος το χέρι του στην ξύλινη έδρα του γραφείου του μιλώντας αγγλικά με ελληνική προφορά.
Δυσκολεύτηκα αρκετά να παρακολουθήσω την ταινία, ειδικά στο δεύτερο μέρος. Οι διάλογοι ήταν αργοί και επαναλαμβανόμενοι. Το σενάριο είχε μάλλον διάφορα αμφιλεγόμενα σημεία, και από ιστορικής ματιάς, ενώ τα υπόλοιπα τεχνικά στοιχεία (πλάνα, μουσική, ενδύματα) δεν ήταν κάτι το ιδιαίτερο.
Τουλάχιστον, μέσα από ταινίες με μεγάλη προσέλευση δίνεται μια επιπλέον ανάσα στους κινηματογράφους και στον ευρύτερο χώρο του σινεμά. Προσθέτω ότι πριν την έναρξη κάθε ταινίας προβάλλεται το εξαιρετικό βίντεο της πρωτοβουλίας για το ελληνικό σινεμά «Ορατότης Μηδέν», όπου αναδεικνύεται το θέμα της υποχρηματοδότησης και εγκατάλειψης του κρίσιμου αυτού χώρου από το ελληνικό κράτος. Καθόλου πρωτόγνωρο φαινόμενο, κρίσιμοι κλάδοι, τόσο σε επίπεδο παραγωγής, όσο και σε επίπεδο νέων ιδεών και διαλόγου, να μην υποστηρίζονται από την πολιτεία.
Επομένως, θεωρώ ότι είναι προτιμότερο να διαθέσει κανείς αυτά τα 8€ για την στήριξη μιας μικρής παραγωγής που προσπαθεί να αναδειχθεί μέσα στις δυσκολίες που συναντούν οι κοιτίδες δημιουργίας στην Ελλάδα. Όπως κάθε είδους δημιουργία και καινοτομία στη χώρα, καλλιτεχνική ή επιχειρηματική. Οι τραγικές εμπειρίες των τελευταίων ετών δείχνουν πόσο αναγκαία είναι η απαγκίστρωση της ελληνικής κοινωνίας από τα εμπόδια των οργανωμένων πελατειακών σχέσεων και ρουσφετίων, την κομματοκρατία και τις εσωτερικές διχόνοιες που παραδοσιακά ανατροφοδοτούνται και αναπαράγονται στη – σύγχρονη τουλάχιστον – Ελλάδα. Πόσες ιδέες μπορούν άραγε να αναπτυχθούν – και πόσες δυσλειτουργίες να αποφευχθούν, ή τουλάχιστον, να αντιμετωπισθούν – εάν, ως πολίτες, συμμετέχουμε συλλογικά στη διαφύλαξη και ενδυνάμωση των δημοσίων αγαθών, τα οποία είναι η βάση της κοινωνικής καινοτομίας και της αλληλεγγύης.
Για όσους περίμεναν από τον τίτλο ότι θα μιλήσω και για τη σειρά Μεγάλη Χίμαιρα, από το ομώνυμο έργο του Μ. Καραγάτση, που ξεκίνησε στο Ertflix, προσθέτω ότι και εκεί μετά μεγάλης δυσκολίας τελείωσα το πρώτο επεισόδιο, όπου και διέκοψα τη παρακολούθηση.
«Προχωρήστε λίγο, έχει χώρο…». Η πιο συνηθισμένη φράση στα λεωφορεία, απόγευμα στο 550 Κηφισιά-Παλαιό Φάληρο, τέλη Δεκεμβρίου, γεμάτο με εργαζόμενους και εργαζόμενες που οι γιορτές δεν σημαίνουν απαραίτητα ξεκούραση. Κάπου ανάμεσα τους και εγώ, συμπληρώνω χαρτζιλίκι ως ταξιθέτης στις Χριστουγεννιάτικες παραστάσεις του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Πρώτη ημέρα στην παράσταση τα «Επείγοντα Χριστούγεννα», μια δημιουργία της Συντεχνίας Γέλιου, σε σκηνοθεσία Βασίλη Κουκαλάνι.
Το λεωφορείο ασφυκτικά γεμάτο. Θέλω να δώσω τη θέση μου σε έναν ηλικιωμένο κύριο λίγα μέτρα μπροστά, αλλά με τόσο κόσμο δεν γίνεται. Στο σταθμό Συγγρού Φιξ προσπαθούν να εισέλθουν ελεγκτές, αλλά με τόσο κόσμο δεν γίνεται. Από τη γαλαρία του λεωφορείου βλέπω τα πάντα. Πίεση, εκνευρισμός, αγανάκτηση, ανακούφιση όσων αποχωρούν, απογοήτευση και άγχος για όσους πάλι δεν καταφέρνουν να μπουν στον «χορό των σαρδελών». Βολεμένος στη θέση μου σκέφτομαι «Ο Δήμος Αθηναίων ανακοίνωσε την έναρξη τοπικών γραμμών λεωφορείων. Γιατί χρειάζονται 2 έτη θητείας για να ανακοινωθούν μερικές τοπικές γραμμές; Για ένα τόσο κρίσιμο και καθημερινό ζήτημα θα έπρεπε να δοθεί λύση εντός των πρώτων έξι μηνών. Γιατί χρειάζονται τόσα χρόνια για κάτι αυτονόητο που επηρεάζει τόσο σημαντικά τη καθημερινότητα των πολιτών, αλλά περνάει σαν «καυτή πατάτα» από τη μια δημοτική αρχή στην επόμενη;». Επόμενη στάση «Ωνάσειο». Τουλάχιστον είμαι στην ώρα μου για τη δουλειά…
Αυτή τη φορά είχα την ευκαιρία να δω ολόκληρη την παράσταση. Κεντρικό ρόλο στην πλοκή διαδραματίζει μια παρέα τριών παιδιών που μετατρέπουν ένα δωμάτιο νοσοκομείου σε Χριστουγεννιάτικη ιστορία παιχνιδιού, πολυπολιτισμικότητας και συνύπαρξης. Τα παιδιά, τα οποία μεγαλώνουν στην Ελλάδα του σήμερα, έχουν διαφορετική καταγωγή (Αλβανία, Ελλάδα, Συρία-Παλαιστίνη) αλλά κοινές ανάγκες, επιθυμία για σκανταλιές, αγάπη, φροντίδα και φαντασία. Μέσα από το γέλιο, το χορό και το τραγούδι, βλέπουμε την καθημερινότητα παιδιών που συναντούν εμπόδια στη ζωή τους, ακόμα και στις γιορτές, άλλοτε για λόγους ιατρικούς, και άλλοτε για λόγους νομικούς. Συγκεκριμένα, τα τρία παιδιά βρίσκονται στο νοσοκομείο λόγω ιατρικών προβλημάτων (αφαίρεση αμυγδαλών, σκωληκοειδίτιδα και σπασμένο πόδι). Ωστόσο, το ένα από τα τρία παιδιά, ο Μο (από το Μοχάμεντ), δεν έχει ΑΜΚΑ (Αριθμός Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης). Ως αποτέλεσμα, η νοσηλεία του καλύπτεται άτυπα με ευθύνη του προσωπικού του νοσοκομείου.
Ο αριθμός ΑΜΚΑ, η Ελληνική Ταυτότητα, ή ακόμα και το Δελτίο Αθλητή, αποτυπώνουν την σκληρή πραγματικότητα και την αγωνία εκατοντάδων παιδιών - και των οικογενειών τους - που ενώ μεγάλωσαν στην Ελλάδα, αυτοπροσδιορίζονται ως (και) Έλληνες, έχουν μπροστά τους ένα κράτος που τους το αρνείται. Τρεχάματα για την ανανέωση των αδειών παραμονής, αχανής διαδικασία απόκτησης ιθαγένειας, αποκλεισμός από δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός, όπου χρειάζονται «επίσημα έγγραφα» και χιλιάδες ακόμα διαδικασίες των οποίων τις λεπτομέρειες δεν γνωρίζω, αλλά τις ακούω από φίλους και φίλες που το ζούν καθημερινά. Σαφώς, το πιο γνωστό παράδειγμα των δυσκολιών είναι η οικογένεια Αντετοκούνμπο και η περιπέτεια για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας προκειμένου τα αδέλφια να αγωνιστούν με την εθνική στο μπάσκετ. Τα υπόλοιπα είναι πλέον ιστορία.
Οι ενδιαφέρουσες μουσικές συνθέσεις της παράστασης, σε συνδυασμό με το θέμα, με οδήγησαν σε έναν απρόσμενο συνειρμό. Πριν λίγες ημέρες διάβαζα τη λίστα που δημοσίευσε ο Guardian με τους καλύτερους διεθνείς δίσκους της χρονιάς, καθώς στη δεύτερη θέση έχουμε ελληνική παρουσία με τον δίσκο «Μαύρη Ελλάδα» του «τραμπέτη» Νέγρου του Μοριά (ΝΤΜ).
Παρότι τα στοιχεία της τραπ με τα οποία διαφωνώ (ειδικά στο κομμάτι των σεξιστικών στίχων) παραμένουν -περισσότερο ή λιγότερο- ορατά και σε αυτόν τον δίσκο, η σύνδεση του με την παράσταση είναι άμεση. Τόσο η παράσταση, όσο και ο δίσκος, τονίζουν – καθένα με τον τρόπο του – δύο όψεις του ίδιου ζητήματος.
Στο τραγούδι «PragmatiKotita» γυρνάμε πίσω στην πραγματικότητα με τις οικονομικές δυσκολίες, τον κοινωνικό και θεσμικό αποκλεισμό των μεταναστών στην Ελλάδα. Τα τόσες χιλιάδες παιδιά που ζουν για πολλά χρόνια στην αφάνεια, το περιθώριο και τον φόβο, ειδικά την τελευταία δεκαετία με την κατακόρυφη άνοδο της μισαλλοδοξίας και της ξενοφοβίας, από την οποία καρποφορεί η ακροδεξιά. Στη «Μαύρη Ελλάδα» η διαφθορά, η αγανάκτηση και η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού πάνε μαζί. Τέλος, στο «Όνειρο», βλέπουμε την ελπίδα του καλλιτέχνη για μια πιο ανοιχτή και πολυπολιτισμική κοινωνία, όπου «όλοι οι ντόπιοι τον αγαπάνε» και θα βρει δουλειά που «ούτε έναν μισθό δεν θα του φάνε».
Η πραγματικότητα της Αθήνας και της Ελλάδας κάνει τους πολίτες να ασφυκτιούν. Από την νοσηλεία χωρίς ΑΜΚΑ, το άγχος, τη ζωή στην «παρανομία» και την αποφυγή της Πλατείας Βικτωρίας όταν γίνονται έλεγχοι για «χαρτιά» από την αστυνομία στους περαστικούς που τάχα «δείχνουν ξένοι», μέχρι την σχεδόν αδύνατη πρόσβαση στους δημόσιους χώρους για όσους έχουν κάποιου είδους αναπηρία που επηρεάζει την μετακίνηση τους στην πόλη, με δύσβατα πεζοδρόμια και ημιλειτουργικά μέσα μεταφοράς. Μήπως έρχεται η ώρα, ως πολίτες, να δράσουμε συλλογικά για μια δραστική κινητοποίηση με εμπεριστατωμένες προτάσεις προς όφελος των καθημερινών δημοσίων αγαθών στις πόλεις μας;
Με αφορμή την εισήγησή μου στο 12ο Ετήσιο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων (ΕΕΔ), με θέμα την ελευθερία του λόγου και το φαινόμενο των καταχρηστικών αγωγών SLAPP και τη φιλοξενία μου στον αέρα του τοπικού ραδιοφωνικού σταθμού του Βόλου 98,6 FM, ας αναλύσουμε εν συντομία τι είναι οι αγωγές SLAPP και πως σχετίζονται με το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης.
Οι αγωγές SLAPP («Lawsuit Against Public Participation- Αγωγές προς Αποθάρρυνσης της Συμμετοχής του Κοινού») αποτελούν αγωγές «στρατηγικής» από κάποιο ισχυρό πρόσωπο ή ομάδες συμφερόντων κατά συνήθως δημοσιογράφων ή ακτιβιστών ακόμη και πανεπιστημιακών, με απώτερο σκοπό την αποθάρρυνση και τον περιορισμό της ενασχόλησης με θέματα δημόσιου συμφέροντος ή ζητήματα κράτους δικαίου και λειτουργίας της διοίκησης. Η πλειονότητα των αγωγών αυτών δεν έχουν κάποιο συγκεκριμένο νομικό έρεισμα, αποτελούν δηλαδή προδήλως αβάσιμες αγωγές, οι οποίες ασκούνται με κύριο σκοπό την αποτροπή δημοσιοποίησης πορισμάτων της ερευνητικής δημοσιογραφίας και μετάδοσης πληροφοριών, αναφορικά με θέματα διαφθοράς ή κατάχρησης δημοσίου χρήματος.
Η βραβευμένη με Pulitzer Anne Telnaes, γελοιογράφος Washington Post ανακοίνωσε την παραίτησή της από την γνωστή εφημερίδα μετά την απόρριψη του σκίτσου της, το οποίο που απεικόνιζε τον ιδιοκτήτη της εφημερίδας Jeffrey Bezos, και άλλους δισεκατομμυριούχους να προσκυνούν ένα άγαλμα του εκλεγμένου Προέδρου Donald Trump. Η ίδια χαρακτήρισε την πράξη αυτή ως «επικίνδυνη για την ελευθερία του Τύπου».
Το ζήτημα της ελευθερίας του λόγου και δη η ειδική έκφανση του δικαιώματος της ελευθερίας του Τύπου αποτελεί πάντα ένα επίκαιρο επιστημονικό και κοινωνικό ζήτημα. Τα όρια άσκησης του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος, σύμφυτου με την ανθρώπινη προσωπικότητα αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο σύγκρουσης, το οποίο αναδύεται κάθε φορά σε νέο συγκείμενο, με νέα-σύγχρονα αιτήματα. Ειδικά σήμερα η δράση των ερευνητών δημοσιογράφων υφίσταται κάποιους σημαντικούς περιορισμούς τόσο λόγω του ενισχυμένου νομοθετικού πλαισίου προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όσο και λόγω της αύξησης των ρητρών εμπιστευτικότητας στον ευρύτερο ιδιωτικό τομέα. Όμως, ακόμη και στο δημόσιο τομέα, η ύπαρξη διαβαθμισμένων ή εμπιστευτικών εγγράφων, διαμορφώνουν ένα αυξημένο πλαίσιο προστασίας επί τη βάσει του λειτουργικού κριτηρίου της Διοίκησης.
Η πρόσβαση σε καθαρό και ασφαλές νερό αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, κατοχυρωμένο τόσο στο εθνικό όσο και στο διεθνές δίκαιο. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση, ιδίως όταν συνδέεται με τοξικές ουσίες όπως το ουράνιο, ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα των κοινωνιών. Το Ιράν, χώρα με ανεπτυγμένο πυρηνικό πρόγραμμα και σημαντικότατο ρόλο στη γεωπολιτική δυναμική της Μέσης Ανατολής, τις τελευταίες ημέρες βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων, λόγω της νέας εκτεταμένης πολεμικής σύγκρουσης με το Ισραήλ, η οποία δύναται να προκαλέσει σημαντική μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα από ουράνιο.
Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις νομικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις του φαινομένου, συνδέοντας την περιβαλλοντική κρίση με τη γεωπολιτική σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ. Πέρα από την προσπάθεια ανάδειξης της πιθανής μόλυνσης του νερού από ουράνιο, το κείμενο εστιάζει στην ευθύνη των κρατών και στη σημασία του διεθνούς δικαίου για την προστασία τόσο του φυσικού περιβάλλοντος όσο και της ανθρώπινης ζωής.
*Περίληψη εισήγησης στο πλαίσιο του εικοσαετούς εορτασμού των «Διεθνολογικών Συναντήσεων Ναυπλίου» (3-5 Οκτωβρίου 2025) και με αφορμή τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή. (Η παρούσα εισήγηση άπτεται ενός ειδικού θέματος αυτού της πιθανής μόλυνσης των υδάτων, ως «όπλου» πολέμου).
Οι Εκδόσεις Παπαζήση,
έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν
στην παρουσίαση του βιβλίου του Μηνά Σαματά
Το Κομματικό Κράτος στην Ελλάδα στα
50 Χρόνια από τη Μεταπολίτευση (1974-2024)
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί
τη Δευτέρα 31 Μαρτίου 2025 και ώρα 18:00
στην αίθουσα εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΑ
( Ακαδημίας 20, 3ος όροφος, Αθήνα )
Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:
Νίκος Αλιβιζάτος
Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ
Δρ Παναγιώτης Καρκατσούλης
Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης, Σύμβουλος ΑΣΕΠ,
πρ. Βουλευτής
Δρ Κώστας Παπαδημητρίου
Πρόεδρος του Διοικητικού Επιμελητηρίου
Δρ Απόστολος Παπατόλιας
Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης, πρ. Νομάρχης
Την εκδήλωση θα συντονίσει ο Αντώνης Μακρυδημήτρης, Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ
