e-library

Εβδομαδιαία Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη Ιδεών

Αποσπάσματα του εβδομαδιαίου ενημερωτικού δελτίου e-library αναρτώνται στη σελίδα της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στο facebook. Μπορείτε εδώ να κάνετε like ώστε να βλέπετε τις τρέχουσες δημοσιεύσεις και να ενημερώσετε τους φίλους σας. Συντονισμός: Περικλής Βασιλόπουλος.

                                                  Πολιτική Επικαιρότητα

Αντώνης Καραμπατζός: Οι τελευταίες καταιγιστικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Οι τελευταίες καταιγιστικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θέτουν ένα σωρό ζητήματα. Εδώ θα περιοριστώ μόνο στη διαφαινόμενη ήδη άνοδο των τιμών του πετρελαίου, των οποίων όμως η περαιτέρω πορεία θα εξαρτηθεί από μία σειρά επιμέρους παραγόντων, όπως η επόμενη ημέρα στο Ιράν, η διάρκεια και ένταση της όλης κρίσης και τυχόν περαιτέρω ανάφλεξη στην περιοχή, το κλείσιμο ή μη των κρίσιμων για το διεθνές εμπόριο πετρελαίου Στενών του Ορμούζ (πορθμός ανάμεσα στον κόλπο του Ομάν και τον Περσικό Κόλπο) κ.λπ. Σε σχέση με το τελευταίο ενδεχόμενο, θυμίζω εδώ ότι τα εν λόγω Στενά παρέμειναν τελικά ανοιχτά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα ακόμη και κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Γιομ Κιπούρ (ή, αλλιώς, Δ' Αραβοϊσραηλινού Πολέμου, μεταξύ 6-26 Οκτωβρίου 1973), όταν ο Οργανισμός Αραβικών Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών επέβαλε εμπάργκο. Η συναλλακτική ιστορία μπορεί να διδάξει πολλά και να αναδείξει πολλαπλά συμφέροντα που μπορεί να επηρεάζονται από μία τέτοια κρίση. Δείτε εδώ περισσότερα.

Πάνος Χαρίτος: Ιράν - Τα πρώτα εικοσιτετράωρα ενός πολέμου δεν είναι ικανά για να κρίνουν την έκβασή του

Τα πρώτα εικοσιτετράωρα ενός πολέμου δημιουργούν εντυπώσεις αποτυπώνουν στρατηγικές, αναδεικνύουν αδυναμίες και καταγράφουν δυναμικές. Σε καμία περίπτωση όμως δεν είναι ικανά για να κρίνουν την έκβαση του πολέμου. Αποκωδικοποιώντας τις επιχειρήσεις και τον τρόπο δράσης και αντίδρασης στο πεδίο η πρώτη εντύπωση είναι πως το Ισραήλ και οι ΗΠΑ, υπερτερούν επιχειρησιακά και αυτό φάνηκε από την πρώτη στιγμή. Η ισοπέδωση του Οίκου της Ηγεσίας, του κτηρίου που συσκέπτονταν υπουργοί και ανώτεροι αξιωματούχοι του καθεστώτος μαζί με τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί, ήταν η πρώτη κερδισμένη μάχη για το Ισραήλ - ασχέτως των αναφορών για το ρόλο της CIA και των πληροφοριών που είχαν συγκεντρώσει για τις διαδρομές του Χαμενεί... Αυτό που επιχειρησιακά πράττουν  το Ισραήλ από κοινού με τις ΗΠΑ αυτή τη στιγμή, ξεπερνά κατά πολύ τις ώρες επιχειρήσεων στον αέρα (αναλογικά) και τις ποσότητες πυρομαχικών που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο των 12 ημερών το καλοκαίρι του 2025... Αντιθέτως και παρατηρώντας το Ιράν η αντίδρασή του μοιάζει δυσανάλογη της επίθεσης την οποία δέχεται. Άλλοι μιλούν για αδυναμία, κάποιοι περιγράφουν αρρυθμίες και αποδιοργάνωση, απώλεια ελέγχου και περιορισμένη αντίδραση ως αποτέλεσμα των πληγμάτων στον ηγετικό πυρήνα διαφορετικών τομέων της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.  Δείτε εδώ περισσότερα.

                                         ***************************************************

Ρωμανός Γεροδήμος: Οι πλατφόρμες έχουν μετατραπεί σε ένα δυστοπικό κακέκτυπο, αυτού που ο Γιούγκεν Χάμπερμας περιέγραψε ως «δημόσια σφαίρα»

Η δημόσια συζήτηση συχνά επικεντρώνεται, για ευνόητους λόγους, στα παιδιά και στους εφήβους. Ωστόσο, τα ίδια προβλήματα αντιμετωπίζουμε όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας, καταγωγής, επαγγελματικού προσανατολισμού ή άλλων δημογραφικών στοιχείων. Πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok έχουν το χαρακτηριστικό ότι, ακόμη κι όταν η ποιότητα του περιεχομένου έχει καταλήξει να είναι εμφανώς κάκιστη και βλαπτική για όλους μας, γεμάτη διαφημίσεις, τοξικότητα, χιούμορ δημοτικού, ψευδείς ειδήσεις και βίντεο κατασκευασμένα από τεχνητή νοημοσύνη, παραμένουμε επειδή γνωρίζουμε ότι όλοι παραμένουν. Οι πλατφόρμες αυτές υποκαθιστούν τον ρόλο που κάποτε έπαιζε η δημόσια τηλεόραση και οι μεγάλες εφημερίδες: έχουν μετατραπεί σε ένα δυστοπικό κακέκτυπο αυτού που ο Γιούγκεν Χάμπερμας περιέγραψε ως «δημόσια σφαίρα» – ένα από τα πιο θεμελιώδη συστατικά όχι απλώς μιας δημοκρατίας, αλλά μιας οποιασδήποτε οργανωμένης κοινωνίας. Βέβαια, ο Χάμπερμας έθεσε τρεις όρους ώστε μια δημόσια σφαίρα να επιτελεί τον ρόλο της: καθολική πρόσβαση, ισότητα συμμετοχής, λογικός/κριτικός διάλογος. Δείτε εδώ το άρθρο (athensvoice.gr, 26/2). 

Βίβιαν Ευθυμιοπούλου: Η ευθύνη για τις υποκλοπές έχει μόνο ένα όνομα

Ο αυταρχικός Διονύσιος των Συρακουσών κατά βάση ήταν ένας ανασφαλής ηλίθιος. Η ηλιθιότητα του ηγεμόνα αρκεί για να σκορπίσει την οδύνη. Όμως στην πορεία και κατά τη διαχείριση της υπόθεσης από την κυβέρνηση και τον Κυριάκο Μητσοτάκη προσωπικά, πρέπει να καταγραφεί το βαρύ πλήγμα στους θεσμούς. Το ξεφτιλίκι της Ανώτατης Δικαιοσύνης. Θα είχα να πω πολλά και για τις γελοίες υπερβολές στην κάλυψη της υπόθεσης αλλά από σεβασμό στα θύματα απέχω από αυτό τον σχολιασμό. Είναι θηριώδες έγκλημα η παραβίαση της ιδιωτικότητας. Σου διαλύει τη ζωή. Δεν επιτρέπεται να σχολιάζουμε τα θύματα. Να προσθέσω μόνο τούτο. Το πρώτο νομοθέτημα του Επιτελικού Κράτους αφορούσε τη μεταφορά του ελέγχου της ΕΥΠ στον Πρωθυπουργό προσωπικά. Τότε ήταν που παραβίασε και μια θεμελιώδη υπόσχεση που έδωσε: τα περί αριστείας. Άλλαξε το νόμο για να ορίσει Διοικητή έναν απόφοιτο κάποιου μη αναγνωρισμένου κολλεγίου. Με το καλημέρα σας αθέτησε τις θεμελιώδεις υποσχέσεις του. Ο υπεύθυνος αυτής της ιστορίας είναι ένας και λέγεται Κυριάκος Μητσοτάκης. Κανένας άλλος. Όλα τα υπόλοιπα είναι «να’ χαμε να λέγαμε». Δείτε εδώ περισσότερα. 

Στράτος Σαφιολέας: Οι συγκλονιστικές ειδήσεις της εβδομάδας έχουν μια κοινή παράμετρο, τις Η.Π.Α

Το Πεντάγωνο απειλεί να κηρύξει την εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης, Anthropic, που βγάζει το “Claude” σε Supply Chain Risk. Όλες οι μεγάλες εταιρίες που παράγουν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης έχουν συμβόλαια με το Πεντάγωνο. Η Anthropic όμως επιμένει σε έναν όρο: το πανίσχυρο λογισμικό της να μην χρησιμοποιείται σε συστήματα μαζικής παρακολούθησης των Αμερικανών πολιτών, και σε αυτόνομα οπλικά συστήματα... Παρά το γεγονός ότι η τεχνολογία έχει κάνει άλματα σε εφτά χρόνια μέσα, τα ερωτήματα παραμένουν: ένα αυτόνομο οπλικό σύστημα, για παράδειγμα, δεν μπορεί να ξεχωρίσει αν κάποιος τρέχει σε ένα όπλο επάνω, για να παραδοθεί, να διαφύγει από τους διώκτες του, ή για να επιτεθεί. Ή αν προσποιείτε ότι πάει να παραδοθεί. Όταν χρησιμοποιείς ένα αυτόνομο οπλικό σύστημα, το οποίο στη συνέχεια σκοτώνει ανθρώπους, ποιος έχει την ευθύνη (είτε έχει προχωρήσει σωστά, είτε λάθος): o σχεδιαστής του αλγόριθμου, ο διοικητής, ο χειριστής που πάτησε το κουμπί. Η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση. Δεν είναι video game. Και αυτό μεγάλη κουβέντα. Δείτε εδώ περισσότερα. 

                                                         Δημόσια Υγεία 

Αντώνης Παπαγιαννίδης: Το κόστος των υπηρεσιών υγείας και της ασφαλιστικής κάλυψης

Ένα ευρείας θεματικής συνέδριο με θέμα την ασφαλιστική πραγματικότητα στην Ελλάδα του 2026 – Insurance Forum Athens Edition 2026 – έφερε στο προσκήνιο τις πολλές προκλήσεις της ασφαλιστικής πραγματικότητας... Κοιτάζοντας προοπτικά/σε βάθος χρόνου τα πράγματα, μείζον πρόβλημα για το κόστος των υπηρεσιών υγείας είναι η γήρανση του πληθυσμού. Ενώ όμως αυτό το στοιχείο δεν είναι δυνατόν να ξορκιστεί – δύσκολα άλλωστε θα πει κανείς στους ανθρώπους ότι η μακροβιότητά τους «είναι πρόβλημα» - υπάρχουν άλλα φαινόμενα που θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν, ιδίως με ενημέρωση... Δεν θα πάψει να απασχολεί το κόστος των υπηρεσιών υγείας – και της ασφαλιστικής τους κάλυψης, σε μια χώρα όπου το 34%-35% του συνολικού κόστους υγείας αφορά out-of-pocket expenses (έναντι 16% σε επίπεδο ΕΕ), ενώ 9,5% των νοικοκυριών βρίσκεται αντιμέτωπο με «καταστροφικές» δαπάνες υγείας (δηλαδή εκείνες που οδηγούν σε στέρηση άλλων βασικών αναγκών, όπως η στέγαση ή και η διατροφή). Ούτως ή άλλως η ιδιωτική ασφάλιση υγείας δεν είναι προσβάσιμη - οικονομικά - στην κάτω περιοχή της κατανομής εισοδημάτων. Δείτε εδώ το άρθρο (ekdoseiskerkyra.gr, 2/3).

Νικόλας Τζώρτζης: Πολλά μπράβο στην Άννα Διαμαντοπούλου για τη δημοσιοποίηση του προσωπικού βιώματος περί της άνοιας, με σκοπό την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης

Πολλά μπράβο στην Άννα Διαμαντοπούλου, και για τη δημοσιοποίηση και τη διάθεση ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης με την ανάδειξη του ζητήματος μέσα από το προσωπικό βίωμα και για την ποιότητα του πολιτικού λόγου ως προς ένα τόσο ευαίσθητο για πολλές οικογένειες ζήτημα.... «Ο λόγος που το έχω δημοσιοποιήσει είναι γιατί τα τελευταία χρόνια ήμουν επικεφαλής ενός high level group στην Ευρώπη, όπου κάναμε την πρότασή για τη μεταρρύθμιση του Κοινωνικού Κράτους και της Κοινωνικής Προστασίας. Εκεί λοιπόν, μέσα στα πολλά ζητήματα και στις προτάσεις που έχουμε καταθέσει και τώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις προχωρεί και χαίρομαι, το βασικό θέμα πλέον είναι τα δύο άκρα της ζωής. Είναι τα παιδιά, έχουμε τρομερή αύξηση της παιδικής φτώχειας στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, και το θέμα των ηλικιωμένων, όπου επειδή έχει αυξηθεί το προσδόκιμο ζωής, έχουμε πολλές ασθένειες και έχουμε το τρομερό ζήτημα της άνοιας, όπου έχουμε δεκάδες εκατομμύρια στην Ευρώπη και έχουμε 250.000 ανθρώπους με αλτσχάιμερ και άνοια στην Ελλάδα, όπου αν σκεφτείτε τους φροντιστές, τους ανθρώπους γύρω από αυτούς, πάμε σε μισό εκατομμύριο ανθρώπους. Και εκτός από ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη, οι περισσότερες δεν έχουν δημόσιες δομές για να αντιμετωπίσουν αυτό το θέμα της άνοιας». Δείτε εδώ το κείμενο και ακούστε εδώ τη σχετική συνέντευξη. 

                                               Συνταγματική Αναθεώρηση

«Νομαρχία» (Editorial)/ Η εκπόνηση νέου Συντάγματος αποτελεί κορυφαίο θεσμικό γεγονός και ως τέτοιο εγγράφεται στην ιστορία κάθε χώρας

Η εκπόνηση νέου Συντάγματος αποτελεί κορυφαίο θεσμικό γεγονός και ως τέτοιο εγγράφεται στην ιστορία κάθε χώρας. Δεν είναι τυχαίο ότι συνδέεται με πολέμους, επαναστάσεις και πραξικοπήματα, που θέτουν στο προσκήνιο το ερώτημα της πολιτειακής ταυτότητας ενός κράτους. Εξάλλου, το ίδιο το νεωτερικό αστικό κράτος οφείλει την ύπαρξή του σε τέτοια εμβληματικά γεγονότα, με πρώτα την αμερικανική και τη γαλλική επανάσταση, όσο και αν, μετά τη σταθεροποίησή του, ευαγγελίζεται την ουτοπία της ομαλότητας και της (αποκλειστικά) εξελικτικής αλλαγής των θεσμών. Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ακόμα και όταν ρυθμίζονται από συνταγματικές προβλέψεις, έρχονται για να μας θυμίσουν the hard way ότι, πίσω και πέρα από τον παραδοσιακό θετικισμό του κράτους δικαίου και την όποια ηθικοπολιτική θεμελίωσή του, παραμονεύει η κρατική σκοπιμότητα, μια raison d’État που νοηματοδοτεί το δημόσιο συμφέρον με τον εκάστοτε κυρίαρχο δικαιολογητικό λόγο. Αυτές οι καταστάσεις διαποτίζουν και θωρακίζονται από το σύνολο των κρατικών θεσμών -από τα όργανα της νομοθετικής εξουσίας ως τα δικαστήρια και τους διοικητικούς μηχανισμούς- και τα ιδεολογικά στερεότυπα και τις πολιτικές μνήμης που αυτοί οι θεσμοί καλλιεργούν, επιβεβαιώνοντας την ενότητα και τη συνέχεια του κράτους. Δείτε εδώ περισσότερα. 

Μυρτώ Λέτσου - Δημήτρης Λιάκος: Συνταγματική αναθεώρηση και οικονομία

Η οικονομική πρόοδος μιας χώρας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα των θεσμών της. Οι συγκυριακές παρεμβάσεις δεν αρκούν όταν το κανονιστικό πλαίσιο γεννά αβεβαιότητα, καθυστερήσεις και μετακύλιση ευθύνης. Η συνταγματική αναθεώρηση αποκτά οικονομικό περιεχόμενο όταν ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, οριοθετεί καθαρά αρμοδιότητες και περιορίζει γκρίζες ζώνες που αυξάνουν ρίσκο και κόστος. Στόχος δεν είναι η συνταγματοποίηση ενός προγράμματος οικονομικής πολιτικής, αλλά κανόνες που επιτρέπουν έγκαιρο σχεδιασμό, λογοδοσία και προβλεψιμότητα για πολίτες, διοίκηση και επενδυτές... Εξίσου καθοριστική είναι η διάρκεια απονομής της Δικαιοσύνης. Οι καθυστερήσεις λειτουργούν ως μόνιμος ανασταλτικός παράγοντας, επειδή αυξάνουν το κόστος συναλλαγών, ευνοούν τη στρατηγική κωλυσιεργία και μετατρέπουν την ένδικη προστασία σε εργαλείο καθυστέρησης... Η συνταγματική αναθεώρηση τελικά κρίνεται από τη μείωση της θεσμικής αβεβαιότητας και την αύξηση της εμπιστοσύνης. Με κανόνες καθαρούς εκ των προτέρων, οι συγκρούσεις εκ των υστέρων περιορίζονται, το κόστος για την οικονομία μειώνεται και αυξάνεται η δυνατότητα της χώρας να χρηματοδοτεί δημόσιες πολιτικές, να προσελκύει ιδιωτικά κεφάλαια και να αντέχει τις μελλοντικές κρίσεις. Δείτε εδώ το άρθρο ("Καθημερινή", 3/3).

                                 *******************************************************

Λεξικοπωλείο: «Ήταν μια φωλιά στην καρδιά της γειτονιάς, που μας πότιζε λέξεις και ιδέες» (Επιμέλεια σύνταξης: Αλεξάνδρα Σκαράκη, "Καθημερινή", 18/2).

Συγγραφείς, αναγνώστες και θαμώνες του «Λεξικοπωλείου» μιλούν για όσα χάνονται με το κλείσιμο ακόμη ενός τέτοιου χώρου καθώς και για το δυσαναπλήρωτο κενό που αφήνει στην πολιτιστική ζωή της πόλη. Η ανακοίνωση εμφανίστηκε το βράδυ της Τετάρτης στο Facebook. Μέσα σε λίγες γραμμές, ακόμα ένα μικρό αλλά σημαντικό βιβλιοπωλείο της Αθήνας ενημέρωσε ότι στις 15 Μαρτίου κατεβάζει ρολά. Το «Λεξικοπωλείο» στην πλατεία Προσκόπων λειτουργούσε 14 χρόνια, και για όσους πέρασαν από εκεί δεν ήταν απλώς ένας βιβλιοφιλικός χώρος. Άνοιξε το 2011 από την Οντίλ Μπρεγιέ και αρχικά εξειδικευόταν σε λεξικά και γαλλόφωνη βιβλιογραφία. Βασικός συνεργάτης ο Διαμαντής Διαμαντίδης, ο οποίος συντόνιζε τις εκδηλώσεις και τις περίφημες λέσχες ανάγνωσης. Σύντομα, το βιβλιοπωλείο αναπτύχθηκε και έγινε ακόμα μία αναγνωστική όαση στη συνοικία των βιβλίων, το Παγκράτι. «Ήταν μια φωλιά στην καρδιά της γειτονιάς που μας πότιζε λέξεις και ιδέες», λέει η συγγραφέας Λένα Διβάνη, η οποία στενοχωρήθηκε πολύ με αυτή την εξέλιξη. Δείτε εδώ περισσότερα. 

Έλσα Νικολαΐδου: Υπάρχει ελεύθερη βούληση; Μία αρχαία διαμάχη

Το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης είναι μείζον για τη φιλοσοφία. Ο Αριστοτέλης, υπερασπιστής του ορθού λόγου, επικρίνει τον Πλάτωνα. Για τον ίδιο, η παιδεία, που έχει τη βάση της στη φιλοσοφία, μπορεί να αλλάξει το αποτέλεσμα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ο Αριστοτέλης ονομάζει «προαίρεση» την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου να πράττει όπως επιθυμεί... Οι δύο όροι που καθορίζουν τις αποφάσεις μας, τα γονίδια και το περιβάλλον όπου ζούμε, δεν ήταν στον έλεγχό μας κατά τη γέννησή μας. Τι γίνεται όμως στη συνέχεια; Σε καμία φάση της ζωής μας δεν έχουμε ελεύθερη επιλογή; Ο προηγούμενος εαυτός μας, όπως έχει διαμορφωθεί από το παρελθόν, είναι έτοιμος κάθε φορά να επιλέξει με βάση αυτά που αισθάνεται, που στοχάζεται, που γνωρίζει. Το παρόν μας, δηλαδή, έχει διαμορφωθεί από το παρελθόν που έχουμε ζήσει, τις εμπειρίες και τις πεποιθήσεις μας. Βάσει αυτών οριοθετούνται οι μελλοντικές μας δράσεις. Όπως στον φυσικό κόσμο, του οποίου αποτελούμε μέρος. Οι διαδικασίες της φύσης έχουν αιτίες, τις οποίες αν γνωρίζουμε, μπορούμε να προβλέψουμε με ασφάλεια το μέλλον ή να δικαιολογήσουμε το παρόν...Έχουμε ελεύθερη βούληση; Και μόνο που θέτουμε το ερώτημα και επιχειρούμε να το απαντήσουμε σημαίνει ότι κατανοούμε την άγνοιά μας. Δείτε εδώ το άρθρο (philenews.com, 28/2). 

Εκδηλώσεις/ Ανακοινώσεις

Η «Κίνηση Πολιτών για μια Ανοικτή Κοινωνία» διοργανώνει εκδήλωση με θέμα: «Άγιον Όρος και θρησκευτική διπλωματία», η οποία θα γίνει την Τετάρτη 4 Μαρτίου 2026, στις 18.00, στο Μέγαρο Mουσικής Αθηνών. Δείτε εδώ το δελτίο τύπου. 

Η «Διανέοσις», με αφορμή τα 10 χρόνια από την ίδρυσή της, διοργανώνει δημόσιο διάλογο με θέμα: «Μπροστά στην πρόκληση της Τεχνητής Νοημοσύνης». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 11 Μαρτίου 2026, στις 18:30 στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Δείτε εδώ το πρόγραμμα.