e-library

Εβδομαδιαία Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη Ιδεών

Αποσπάσματα του εβδομαδιαίου ενημερωτικού δελτίου e-library αναρτώνται στη σελίδα της Ένωσης Πολιτών για την ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στο facebook. Μπορείτε εδώ να κάνετε like ώστε να βλέπετε τις τρέχουσες δημοσιεύσεις και να ενημερώσετε τους φίλους σας. Συντονισμός: Περικλής Βασιλόπουλος.

                                                      Remarkable Texts

Michael J. Sandel: Reclaiming Democracy from the Market (Συνέντευξη: Daron Acemoglu, project-syndicate.org, 6/3)

Part of the political debate we should have is whether the outsize reward, recognition, and valorization accorded to those at the top of the financial industry are warranted. There has been a lot of deference to hedge fund managers and Wall Street, and more recently to tech entrepreneurs, not just in terms of money, but also in terms of prestige and influence over social and political decisions. This is an area ripe for public deliberation, ideally prompted by concrete proposals… As the divide between winners and losers has widened, markets have expanded into areas such as health, education, personal relationships, law, and the media, where they crowd out important non-market values… The difference is this: a market economy is a valuable and effective tool for organizing productive activity; a market society is one in which everything is for sale. So perhaps the question we should be asking is what money shouldn’t buy, rather than what money can’t buy. Let me linger on finance for a moment. The role of finance in capitalism, correct me if I’m wrong, is to allocate capital to socially useful and productive activities, like investments in factories, hospitals, schools, roads, and airports. But much of today’s financial activity consists of speculative bets on the future value of existing assets, some of which were created for that exact purpose. Δείτε εδώ τη συνέντευξη.

Ezra Klein: The future we fear is already here (New York Times, 8/3)

This year, the A.I. questions have taken a new form, “what happens now?” What happens now that A.I. is, or at least is being used as the excuse for, replacing workers? What happens now that it is writing its own code? What happens now that it seems to recognize when it is being evaluated and reacts by changing its behavior? What happens now that governments are threading it through the national security state and using it in operations and wars? What happens now that the U.S. government has decided the technology is so powerful it needs a measure of control over labs that develop it? The showdown between the Pentagon and Anthropic is a window into how unprepared we are for the questions we are already facing. In July, Anthropic signed a deal with the Pentagon to integrate Claude, its A.I. system, into the military’s operations. The contract included two red lines: Claude could not be used for mass surveillance or for lethal autonomous weapons... Artificial intelligence models are strange technologies. Most technologies are mechanistic: press the brake pedal on your car and the car slows; press the power button on your laptop and the computer boots up; pull the trigger on a gun and the gun fires. These machines have no agency. But A.I. models work differently. They make choices. They consider context. The language fails here — I am not saying they have agency or discernment in the way a human being does — but they are not mechanistic and predictable in the way a tank or a teakettle is. Δείτε εδώ το άρθρο.

                                                  Πολιτική Επικαιρότητα

Αντώνης Παπαγιαννίδης: Νέο Ελληνοτουρκικό. Ξεκινάει η αναμέτρηση

Υπήρξε αρκετά θετική η δημόσια εκτίμηση της πρωτοβουλίας της ελληνικής κυβέρνησης να ηγηθεί στην προσφορά στρατιωτικής προστασίας στην πολιορκημένη Κύπρο από τη Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα απέστειλε δύο φρεγάτες και τέσσερα αεροσκάφη F-16 Viper για να προστατεύσουν το νησί από περαιτέρω απειλές και πιθανές επιθέσεις. Γαλλική, Βρετανική, Ιταλική, ακόμα και ισπανική ναυτική υποστήριξη ακολούθησε το παράδειγμά της. Θετική ένιωσε και η ελληνική κοινή γνώμη στην απόφαση να μεταφερθεί μπαταρία Patriot στο νησί της Καρπάθου – στα μέσα της διαδρομής από τη Ρόδο στην Κρήτη (όπου βρίσκει κανείς τις μεγάλες εγκαταστάσεις του κόλπου της Σούδας) – προσφέροντας περαιτέρω εναέρια προστασία στην περιοχή. Τέτοια θετική εκτίμηση υπερηφανεύτηκε από το γεγονός ότι η τουρκική ενόχληση για την κατάσταση ήρθε με καθυστέρηση και ήταν - με τουρκικά μέτρα - μάλλον χαμηλών τόνων, αν και επαναλήφθηκε η συνήθης αναφορά στην αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών, όπως και η απόφαση της Τουρκίας «να μην επιτρέψει τετελεσμένα γεγονότα να σήκω”. Το ίδιο θέμα ήρθε στο προσκήνιο όταν πάρθηκε η απόφαση της Ελλάδας να σταθμεύσει F-16 στο νησί Λήμνο του Βορείου Αιγαίου, στο πλαίσιο προσπάθειας οργάνωσης της άμυνας της (μέλους ΕΕ και ΝΑΤΟ) Βουλγαρίας. Δείτε εδώ το άρθρο και εδώ το σχετικό με το θέμα κείμενο με τίτλο: «Η Κύπρος ως πεδίο και ως πρόσχημα πολιτικής» (ekdoseiskerkyra.gr, 6/3).

Νικόλας Μολφέτας: Η εισβολή στο Ιράν. Υπέρ και κατά

Βλέπω πολλούς σχολιαστές να επικεντρώνουν την ανάλυσή τους για τον πόλεμο στο Ιράν στις στρατιωτικές επιτυχίες των Αμερικανών και Ισραηλινών, καθώς και στο πόσο απεχθές είναι το καθεστώς των μουλάδων... Κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή φυσικά, και στο Ιράν υπάρχουν διαφορετικά υπέρ και κατά της εισβολής. Τα πυρηνικά είναι ένας σημαντικός παράγοντας, αλλά οφείλουμε να θυμίσουμε ότι υπήρχε συμφωνία για τον έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν από το 2015, με τη στήριξη όλων των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ποιος ακύρωσε τη συμφωνία; Αυτός που τις προάλλες εισέβαλλε στο Ιράν με την πρόφαση ότι δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά (μαζί με τον ηγέτη της χώρας που έχει κρυφά πυρηνικά, εκτός διεθνών συμφωνιών)... Εν πάση περιπτώσει, επειδή κανείς μας δεν έχει κληρονομικό χάρισμα για να γνωρίζει τι θα γίνει στη συνέχεια, αν πρέπει να κρατήσουμε ένα πράγμα από όλα τα παραπάνω, αυτό είναι πως το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων (όποτε έρθει, με όποιο αποτέλεσμα, και με όποιο κόστος σε ζωές, χρήμα, τιμή πετρελαίου κλπ) δεν είναι το τέλος της επέμβασης. Κι ότι οι ηθικές κρίσεις για το εχθρικό καθεστώς δεν είναι αρκετές για να πούμε ότι ο πόλεμος θα ωφελήσει είτε τους καταπιεσμένους πολίτες του, είτε τον υπόλοιπο κόσμο. Ας τα έχουμε όλα αυτά υπόψη τόσο τώρα που συζητάμε, όσο κι όταν ξεκινήσουν οι θριαμβολογίες. Δείτε εδώ περισσότερα.

Χρήστος Ράμμος: Η εν εξελίξει επικίνδυνη σύγκρουση της «πολιτισμένης» Δύσης με τους «υπανάπτυκτους» εχθρούς της

Για όσους ισχυρίζονται ότι η θέση μας σε αυτή την εξελίξει επικίνδυνη σύγκρουση είναι - για λόγους αρχής -  με την Δύση και όχι με τους "υπανάπτυκτους" "βάρβαρους" εχθρούς της [το τελευταίο δεν λέγεται  πάντα έτσι ωμά δημόσια, αλλά αυτό υπονοείται]. Πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι η Δύση από μόνη της δεν είναι αυταξία. Και είναι μεν αληθές ότι  στην Δύση άνθησε ο Διαφωτισμός  χωρίς όμως  αυτό να σημαίνει ότι έχει και ιδιοκτησιακές σχέσεις μαζί του.  Δεν πρέπει δε ποτέ να ξεχνάμε ότι ταυτόχρονα σε  δυτικά  εδάφη  γεννήθηκαν και άνθησαν  και η Ιερά Εξέταση, ο  φασισμός, ο ναζισμός, ο ρατσισμός, η αποικιοκρατία και ο πιο αδηφάγος ιμπεριαλισμός. Αν η Δύση παύει να είναι "Δύση" και γίνεται μια βάρβαρη πολεμική μηχανή εξόντωσης των ''βαρβάρων'' την οποία έχει εξαπολύσει ένας παράφρων και ο υπόδικος στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σύμμαχος του, είναι πιο "δυτικό" να στέκεται κάποιος κριτικά απέναντι της και να διαχωρίζει την θέση του από αυτήν. Όταν η Δύση έχει προδώσει με τόσο εξόφθαλμο τρόπο τις αξίες και αρχές  της [μια βασική από τις οποίες είναι το Διεθνές Δίκαιο] για τις οποίες τόσο πολύ υπερηφανεύεται [κάτι που έχει  εξάλλου κάνει άπειρες φορές] οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε  τις αξίες και αρχές και όχι την γεωπολιτική  Δύση. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ταύτιση με αυτούς με τους οποίους συγκρούεται. Δεν είναι όλα άσπρο μαύρο και πρέπει να αποκτήσουμε τη ικανότητα να βλέπουμε την πολυπλοκότητα των καταστάσεων και όχι αυτό που μας βολεύει συναισθηματικά. Δείτε εδώ περισσότερα.

Βίβιαν Ευθυμιοπούλου: Καημένη νεολαία… 

«Ας φανταστούμε τον κόσμο σαν μία πόλη προστατευμένη από ένα κάστρο που περικλείεται από μία έρημο. Υπάρχουν άνθρωποι προστατευμένοι μέσα στο κάστρο και άνθρωποι απροστάτευτοι έξω από αυτό. Εσείς που θα λέγατε ότι βρίσκεστε; Μέσα ή έξω από το κάστρο;»... Όταν το 53% των πολιτών δηλώνει ότι βρίσκεται «έξω από το Κάστρο», στην έρημο της ανασφάλειας και όταν οι νέοι βλέπουν την αγοραστική τους δύναμη να υπολείπεται κατά 40% από εκείνη των γονιών τους και των παππούδων τους, η πολιτική εκπροσώπηση παύει, πλέον, να είναι θεωρητική άσκηση. Γίνεται ζήτημα επιβίωσης της ίδιας της Δημοκρατίας... Η νεολαία αλλά και οι μη προνομιούχοι, δεν χρειάζονται άλλους influencers ή ψηφιακά χτυπήματα στην πλάτη. Πρέπει να αποκτήσουν θεσμική εκπροσώπηση. Χρειάζονται κόμματα που θα τολμήσουν να μιλήσουν για την αναδιανομή όχι μόνο των εισοδημάτων και του πλούτου, αλλά και των ευκαιριών. Κόμματα που θα προτείνουν ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, όπου το πτυχίο δεν θα είναι το διαβατήριο για να κρατάς την ομπρέλα κάποιου άλλου, αλλά το εργαλείο για να χτίσεις το δικό σου μέλλον. Δείτε εδώ το άρθρο (news247.gr, 3/3).

                                                             Έρευνες

Έρευνα Vouliwatch - Solomon: «Συμβουλοκρατία» (Consultocracy) – Η αυξανόμενη εξάρτηση του ελληνικού κράτους από ιδιωτικές συμβουλευτικές εταιρείες για τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών και τη λήψη αποφάσεων (Επιμέλεια σύνταξης: Έλλη Κωστίκα, lab.imedd.org, 27/2)

Η «συμβουλοκρατία» (consultocracy), δηλαδή «η υπέρμετρη εξάρτηση του δημόσιου τομέα και των κυβερνήσεων από τις υπηρεσίες ιδιωτών συμβούλων, για τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών και τη λήψη αποφάσεων», όπως ορίστηκε από την ερευνητική ομάδα στην πρόσφατη παρουσίαση του έργου, σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα της δημοκρατίας, αφού οι εταιρείες αυτές, σε αντίθεση με το Δημόσιο, δεν υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες λογοδοσίας και διαφάνειας. Σκοπός του Consultocracy είναι, από τη μία, να αναδειχθεί το ζήτημα στον δημόσιο διάλογο και, δεύτερον, να παρέχουμε στους δημοσιογράφους και στους ερευνητές ένα εργαλείο που θα τους βοηθά να εξετάζουν αυτές τις περιπτώσεις... Όπως σημειώνεται και στην έκθεση, αν και η απευθείας ανάθεση αποτελεί «θεσμοθετημένη και καταρχήν νόμιμη διαδικασία δημοσίων συμβάσεων», ο μεγάλος αριθμός τους εγείρει προβληματισμούς σχετικά με ζητήματα διαφάνειας, ανταγωνιστικότητας και σχέσης κόστους-οφέλους στις συναλλαγές του Δημοσίου... Τα αποτελέσματα της έρευνας συνολικά εγείρουν κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν τη λογοδοσία, τη διαφάνεια αλλά και την εξάρτηση του Δημοσίου από ιδιωτικές εταιρείες. Το εύρος της εξάρτησης αυτής αλλά και το πόσο αυτή κοστίζει στους φορολογούμενους πολίτες είναι ζητήματα που απαιτούν συστηματική και διαρκή παρακολούθηση.  Δείτε εδώ περισσότερα.

Έρευνα Metron Analysis (Expla-in Project) | Αναποφάσιστοι: Δεν ξέρω, δεν απαντώ. Τι συμβαίνει με τη «γκρίζα ζώνη» των ψηφοφόρων; (Επικεφαλής πολιτικής και κοινωνικής έρευνας: Γιάννης Μπαλαμπανίδης)

Το ελληνικό κομματικό τοπίο έχει περάσει από διαδοχικές πολιτικές και κοινωνικές μεταμορφώσεις. Από τον ισχυρό δικομματισμό που κυριάρχησε για δεκαετίες, το πολιτικό σκηνικό, τα τελευταία χρόνια, γίνεται ολοένα και πιο ρευστό. Η μεταβολή των συσχετισμών και η αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομματικών πόλων διαμορφώνουν ένα νέο, πιο ασταθές περιβάλλον, στο οποίο οι εκλογικές επιλογές εμφανίζονται πιο ανοιχτές και λιγότερο προβλέψιμες. Σε αυτό το πλαίσιο ενισχύονται οι αναποφάσιστοι και διευρύνεται η λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» των ψηφοφόρων. Δεν είναι τυχαίο ότι το ποσοστό της αδιευκρίνιστης ψήφου —δηλαδή των αναποφάσιστων και όσων δεν απαντούν στην ερώτηση της πρόθεσης ψήφου— κινείται από τις αρχές του 2025 σε διψήφια επίπεδα, φτάνοντας ακόμη και το 14%–15%. Παράλληλα, εάν εξεταστεί συνολικά η «γκρίζα ζώνη» του εκλογικού σώματος, συμπεριλαμβάνοντας όσους δηλώνουν άκυρο, λευκό ή «κανένα», καθώς και εκείνους που επιλέγουν μικρότερα κόμματα με εκλογική επίδοση κάτω του 1% (κατηγορία «Άλλο»), προκύπτει μια ακόμη πιο διευρυμένη εικόνα. Δείτε εδώ περισσότερα.

                             Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας - 8 Μαρτίου

Δέσποινα Λιμνιωτάκη: Σεξισμός και διοικητική υπονόμευση στα κέντρα εξουσίας

Σταδιακά, μέσα από φαινομενικά μικρές ερωτήσεις που μοιάζουν σαν να διατυπώνονται για να σε βοηθήσουν κιόλας να βγεις από την υποτιθέμενα δύσκολη θέση στην οποία η ίδια έχεις τοποθετήσει τον εαυτό σου, δημιουργείται ένα κλίμα διαρκούς κλυδωνισμού.  Όχι, δεν πρόκειται για ανοιχτή σύγκρουση αλλά για μια σταγόνα που πέφτει συνεχώς στο ίδιο σημείο, έως ότου η ηγεσία της να μην κρίνεται πια από τις αποφάσεις της αλλά από το πόσο αυτή αντέχει να τις υπερασπίζεται.  Το πέρασμα από την αμφιβολία στη διοικητική φθορά είναι συχνά μικρότερο απ’ όσο φαίνεται.  Κάπου ανάμεσα στο «είστε σίγουρη γι’ αυτό;» και στο «μήπως το παίρνετε πολύ προσωπικά;» υπάρχει ένας ολόκληρος μηχανισμός υπόκωφης, σεξιστικής συμπεριφοράς που διαπερνά τον δημόσιο διάλογο και που πολλές γυναίκες σε θέσεις ευθύνης (ανα)γνωρίζουν καλά... Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας αποτελεί μια ευκαιρία για ουσιαστικό αναστοχασμό πάνω στο τι σημαίνει πραγματική ισότητα.  Η ισότητα δεν θα επιτευχθεί μόνο όταν περισσότερες γυναίκες φτάσουν σε θέσεις ευθύνης αλλά όταν η ηγεσία τους αντιμετωπίζεται με τον ίδιο σεβασμό και την ίδια εμπιστοσύνη που απολαμβάνουν οι άνδρες. Μέχρι τότε, αρκετές γυναίκες που καταλαμβάνουν θέσεις εξουσίας, συνεχίζουν να αμφισβητούνται όχι μόνο ως προς τα όρια του επαγγελματικού τους ρόλου αλλά και εξαιτίας των βαθιά ριζωμένων κοινωνικών αντιλήψεων για το ποιος «δικαιούται» να ηγείται. Δείτε εδώ το άρθρο (marketnews.gr, 8/3).

Έλσα Νικολαΐδου: Οι γυναίκες στην αρχαία φιλοσοφία από τον Σωκράτη έως τον Επίκουρο

Πού βρίσκονται οι γυναίκες φιλόσοφοι στην αρχαία φιλοσοφική παράδοση; Είναι μαθήτριες, ερωμένες, θεραπαινίδες αλλά στη σκιά των μεγάλων φιλοσόφων. Απουσιάζουν από τα συμπόσια και τις πολιτικές αποφάσεις, από τις φιλοσοφικές σχολές και τα γυμναστήρια, καθώς έργο τους είναι η ανατροφή των παιδιών και η διαχείριση του οίκου. Θα μπορούσαν οι γυναίκες να ανταποκριθούν με επιτυχία στις προκλήσεις του πνεύματος; Όπως φαίνεται ναι, αρκεί να τους δινόταν η ευκαιρία. Η εμπλοκή των γυναικών στη φιλοσοφία συνέβη στις περιπτώσεις όπου η οικογένειά τους -χάρη στο κλίμα της ελευθερίας και παιδείας που τους παρείχε- ανέδειξε τις ικανότητές τους στον φιλοσοφικό, ανδροκρατούμενο χώρο. Πράγματι, οι γυναίκες φιλόσοφοι διδάχτηκαν και δίδαξαν· κατ’ αρχάς το άμεσο οικογενειακό τους περιβάλλον και στη συνέχεια σε σχολές... Έχοντας συμμετάσχει σε όλες τις φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας, οι γυναίκες έχουν αποδείξει ότι δεν υπολείπονται των αντρών ούτε σε αρετή ούτε σε σοφία. Οι γυναίκες από την αρχαιότητα διδάσκουν και διδάσκονται (Θεανώ), διοικούν σχολές (Αρήτη) και απαντούν με σθένος στην αντρική καθεστηκυία τάξη (Ιππαρχία, Λεόντιον). Οι φιλόσοφοι δεν έκαναν λάθος. Οι γυναίκες είναι ισότιμες. Το πρώτο ρήγμα στους κοινωνικούς ρόλους συνέβη. Πριν από χιλιάδες χρόνια. Χάρη στη φιλοσοφία.  Δείτε εδώ το άρθρο (philenews.com, 7/3). 

Εκδηλώσεις/ Ανακοινώσεις

Το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου – Ίδρυμα Θεμιστοκλή & Δημήτρη Τσάτσου και ο Δήμος Αθηναίων διοργανώνουν ανοικτή εκδήλωση με θέμα «Συνταγματική Αναθεώρηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση», η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 10 Μαρτίου 2026, (ώρα έναρξης: 18.00), στην Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου του Δημαρχιακού Μεγάρου Αθηνών. Δείτε εδώ το δελτίο τύπου. 

Η «Διανέοσις», με αφορμή τα 10 χρόνια από την ίδρυσή της, διοργανώνει δημόσιο διάλογο με θέμα: «Μπροστά στην πρόκληση της Τεχνητής Νοημοσύνης». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 11 Μαρτίου 2026, στις 18:30 στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Δείτε εδώ το πρόγραμμα. 

Το Ινστιτούτο Ζακ Ντελόρ (Institut Jacques Delors) διοργανώνει διαδικτυακή διάλεξη με ομιλητή τον Sylvain Kahn και θέμα: «Η Ευρώπη, ένα κράτος που δεν έχει επίγνωση του εαυτού του»: Εξακολουθεί η ΕΕ να είναι μια άγνωστη πολιτική οντότητα; Η ομιλία θα γίνει διαδικτυακά την Τετάρτη 11 Μαρτίου 2026. Δείτε εδώ το δελτίο τύπου.