Κυριακή, 27 Σεπτέμβριος 2020

Μετριοπάθεια και πρακτική σοφία

Με τον Πρωθυπουργό να έχει σηκώσει – αυτοπροσώπως, διαγγελματικά – το βάρος της ανακοίνωσης για μερική έστω άρση των απαγορεύσεων που απετέλεσαν την καθημερινότητα του πρώτου κύματος του Covid-19, είμαστε ήδη στην επόμενη μέρα. Με δημοσκοπικά (MetronAnalysis/διαΝΕΟσις) καταγεγραμμένη αισιοδοξία, μετά την (δημοσκοπικά μετρημένη) ευρεία αποδοχή των μέτρων περιορισμού, αλλά και με πλήθος προειδοποιήσεων για τους κινδύνους που βρίσκονται μπροστά.
Περιμένοντας την εφεξής πορεία, μια τελευταία ματιά σ' εκείνο που – πάλι – ακούστηκε ως «μην αφήνεις ποτέ μια κρίση να πάει χαμένη». Ή, τις θετικές αλλαγές που άφησε πίσω η ανάγκη.
Αληθινά «ένα μικρό θαύμα» συντελέσθηκε στην εισαγωγή και χρήση των ψηφιακών λειτουργιών - «η επιτυχία Πιερρακάκη». Η αλήθεια είναι ότι ποτέ, μα ΠΟΤΕ!, δεν θα επέτρεπε η αθάνατη Ελληνική γραφειοκρατία των σφραγίδων και των υπογραφών και των άλλων σφραγίδων ούτε η άυλη συνταγογράφηση να προχωρήσει, ούτε το γνήσιο υπογραφής να καθιερωθεί και οι εξουσιοδοτήσεις να δίνονται χωρίς αυτοπρόσωπη προσέλευση στα ΚΕΠ, ούτε η εξ αποστάσεως έκδοση πιστοποιητικών προσωπικής κατάστασης να γενικευθεί από ληξιαρχεία/δημοτολόγια. Βέβαια ήδη στα αδήλωτα τετραγωνικά και τις τακτοποιήσεις πολεοδομικών παρατυπιών είχαν γίνει βήματα. όμως και εδώ η μαζική αλλαγή και – κυρίως – η εμπέδωση είναι εκείνο που έχει σημασία, καθώς από την αρχή της εποχής των Μνημονίων κυοφορούνταν όλα αυτά.
Στον ακόμη πιο σημαντικό τομέα της απονομής συντάξεων μέσω διαδικτυακών αιτήσεων/ελέγχων της διαδικασίας – εδώ, ενδιάμεση στάση: η ίδια η έκφραση «απονομή» συντάξεων έχει μέσα της ένα χαριστικό στοιχείο, λες και το δικαίωμα στην σύνταξη είναι κάτι που η συγκαταβατική εξουσία παρέχει ex gratia! – η κατάρριψη του άστρου του Γιάννη Βρούτση λόγω της υποθέσεως των διαβόητων vouchers των 600 ευρώ υπόσχεται μιαν ευκαιρία παρέλκυσης. Στο δε κεντρικό ζήτημα της (γενικευμένης) αναγνώρισης της ψηφιακής υπογραφής, κινούνται πάλιν ενστάσεις.
Σε κάθε βήμα, θα χρειαστεί πρακτική σοφία. Και να φρεσκάρεται συνεχώς μια προειδοποίηση: να μην καταλήξουμε – και η γραφειοκρατία, τον έχει πάντα τον τρόπο της! – να ξαναφυτρώσουν απαιτήσεις και προϋποθέσεις στον ψηφιακό πλέον κόσμο, επαναφέροντας εμπόδια και διαδικασίες. Δηλαδή... γραφειοκρατία.Το επισήμαινε αυτό ο Νίκος Βέττας του ΙΟΒΕ, χαιρετίζοντας την πρόοδο που έγινε στην ψηφιοποίηση της Διοίκησης, αλλά βλέποντας πού ελλοχεύει η επόμενη παγίδα.
Μένοντας λίγο ακόμη στην διάσταση των ψηφιακών δυνατοτήτων που αναδείχθηκαν, μια λέξη για την (κατ' ανάγκην) ψηφιακή διδασκαλία/e-learning, άλλη μια για την τηλε-εργασία /teleworking. Στην πρώτη, θετικό ότι τα Ελληνάκια προσήλθαν – ΚΑΙ οι δάσκαλοι/καθηγητές δέχθηκαν να δοκιμάσουν. όμως το e-learning δεν θα αντικαταστήσει την μάτια-με-μάτια επαφή. Ποτέ. Η δε τηλε-εργασία, προσοχή! μήπως ανοίξει ορέξεις για υποχώρηση των εργασιακών σχέσεων. Μεγάλες και βαριές συζητήσεις και στα δυο πεδία.
Ένα τελευταίο: οι προοπτικές στον τουρισμό. Η σχετικά πολύ καλή επίδοση της Ελλάδας στον υγειονομικό τομέα αντιμετώπισης του κορωνοϊού έφερε στην δημόσια συζήτηση την προσδοκία για (αντίστοιχη) σχετική ελκυστικότητα της χώρας ως τουριστικού προορισμού για την περίπτωση και τον χρόνο (if and when) που «ανοίξει» μέσα στην φετινή σαιζόν – δηλαδή Ιούλιο έως Σεπτέμβριο/Οκτώβριο – ένα περιορισμένο έστω παράθυρο. Έχει αυτή η προσδοκία περιεχόμενο; Φαίνεται πως ναι. Μεγάλοι τουριστικοί οργανισμοί, τύπου TUI ή Neckermann, ακυρώνουν κατά εκατοντάδες χιλιάδες κρατήσεις σε Τουρκία και Ισπανία. Από μόνο του, αυτό, δεν σημαίνει τίποτε – όμως ήδη ασκείται πίεση σε Ελληνικούς προορισμούς να «δώσουν καλύτερες τιμές». Λειτουργεί λοιπόν μια μετακίνηση, έστω και διστακτική;
Η έκβαση αυτού του επανασχεδιασμού – κάτι αντίστοιχο δεν ακούγεται από τον χώρο της Μεσογειακής κρουαζιέρας, όμως ακούγεται από τον χώρο του θαλάσσιου τουρισμού/γιώτινγκ – θα κριθεί από το αν και κατά πόσον οι δικοί μας ξενοδόχοι δειχθούν ρεαλιστές, χωρίς να λιώσουν. Αλλά και πόσο θα μπορέσουν να υποσχεθούν/εξασφαλίσουν όρους λειτουργίας ταυτόχρονα καθησυχαστικούς και πειστικούς. Προηγείται, βέβαια, ως προϋπόθεση ότι αυτοκαταστροφικές ιδέες όπως η μονομερής καθιέρωση «υγειονομικού διαβατηρίου» δεν θα διακινηθούν στις χώρες προέλευσης (μετεξέλιξη του φετφά φον ντερ Λάϊεν για αποφυγή προγραμματισμού διακοπών για φέτος: ήδη τον πήρε πίσω), ούτε όμως θα σπαρθούν άκριτα στις χώρες προορισμού (όπως είχε σπεύσει να προαναγγείλει ο ημέτερος Χάρης Θεοχάρης, μιλώντας για την 3μηνη φετινή τουριστική σαιζόν).
Άλλο να υπάρξουν διαδικασίες προφύλαξης, άλλο να διαμορφωθούν υγειονομικά πρωτόκολλα λειτουργίας, τελείως άλλο να ιδεολογικοποιηθεί μια λογική εσωτερικών διαβατηρίων στην Ευρώπη, όπως στην αλήστου μνήμης ΕΣΣΔ. Και – βαθύτερη ακόμη προϋπόθεση – να μην αναδειχθεί στους τόπους προορισμού μια νοοτροπία «μείνετε μακριά, εσείς οι επικίνδυνοι άνθρωποι των πόλεων!», που είδαμε ήδη στα νησιά.
Θα χρειαστεί μετριοπάθεια και σοφία, αν είναι να επιπλεύσει κάτι – συγκριτικά – στον τουρισμό.

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 2/5/2020. 

Μετά το Πάσχα (και το 7ετές), πορευόμαστε

Άρχισε βαθμιαία η λειτουργία – και, συνεπώς, η αξιολόγηση – του πλέγματος μέτρων που, κλιμακωτά, λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της οικονομικής επίπτωσης από το lock-down που υπήρξε (και, δημοσκοπικά, επιβραβεύθηκε) η βασική άμυνα κατά της πανδημίας του κορωνοϊού. Πάντως οι αγορές, μετά το τολμηρό 7ετές με το αλμυρό επιτόκιο του 2%, πήγαν πίσω τις αποδόσεις του Ελληνικού χαρτιού: ενθαρρυντικό.
Εν τω μεταξύ ξεπέρασαν το 1.200.000 μετά τις διαδοχικές επεκτάσεις ΚΑΔ οι εργαζόμενοι των (άνω των 205.000, επί συνόλου 1,4 εκατομμυρίων) επιχειρήσεων που βρίσκονται σε αναστολή λειτουργίας – συνεπώς η έναρξη της εκταμίευσης των 800 ευρώ (supportemployees.yeka) για στήριξή τους ακριβώς πριν το Πάσχα, μετά και το άνοιγμα παραθύρου για πρόσθετα κύματα αιτήσεων, συν η παράταση για τον Μάϊο (το αρχικό 800άρι κάλυπτε μέσα Μαρτίου με τέλους Απριλίου) έφερε την πρώτη ένεση. Ας προστεθούν οι 160.000 σε ελεύθερους επαγγελματίες/επιτηδευματίες. Μαζί με την 40% ελάφρυνση για το κόστος των ενοικίων (ο μηχανισμός αυτός θα χρειαστεί καιρό για να ομαλοποιηθεί, αλλά... υπάρχει) και με το διώξιμο στο μέλλον φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων, προκύπτει σημαντικό πλέγμα μέτρων. Παραδίπλα η «επιστρεπτέα προκαταβολή» 5ετους διάρκειας (aade/myBusinessSupport) για επιχειρήσεις, που συγκεκριμενοποιήθηκε ΜεγάληΠέμπτη – δυνητικά πιο σημαντική.
Επίσης, άργησε αλλά προχωράει το 400άρι στους 155.000 μακροχρόνια ανέργους (οι εγγεγγραμμένοι στον ΟΑΕΔ πριν την κρίση ήταν 1.138.000, οι επιδοτούμενοι 250.000, οι άνω του έτους 508.000). Εδώ το ερώτημα είναι πόσοι θα προκύψουν οι – διπλάσιοι από τους λαμβάνοντες του 400άρι; – νέοι άνεργοι. Καθώς και πόσες από τις επιχειρήσεις που ανέστειλαν, ή που έχουν τραυματισθεί βαρύτατα, δεν θα ξαναλειτουργήσουν: να πούμε 1 στις 5; «Εξαρτάται από την διάρκεια των μέτρων», άλλωστε γι αυτό διακινείται ήδη πριν το Πάσχα η φιλολογία για προσεκτική, σταδιακή, ελεγχόμενη χαλάρωση (η διατύπωση Τσιόδρα).
Όσο για την λειτουργία των vouchers των 600 ευρώ για «κατάρτιση» επιστημόνων/ελεύθερων επαγγελματιών (e-learning.yeka), υπήρξε τέτοια η κατακραυγή για την τραγική ποιότητα ορισμένων προγραμμάτων ΚΕΚ (κοντά στα ξερά, καίγονται και τα χλωρά), ώστε ευτυχώς το άγαρμπο αυτό μέτρο έχει ημερομηνία λήξεως/αντικατάστασης.
Εκείνο όμως που δεν θα πρέπει να εκφεύγει της προσοχής, όσο θα συμπληρώνονται (και θα αξιολογούνται στην εφαρμογή) τα μέτρα αυτά – τα μέτρα στο περιεχόμενό τους, όχι στην πολιτική τους επένδυση – είναι ότι η Ελληνική οικονομία βρισκόταν ήδη σε υποχώρηση. Σε αισθητή υποχώρηση, προτού καν ξεκινήσει η επίπτωση από την κρίση και δη από το lock-down και το μαύρισμα της ψυχής των ανθρώπων (Μην παραξενεύει η αναφορά στο μαύρισμα της ψυχής από τις απειλές και τα αντίστοιχα, ως μη-οικονομικό μέγεθος. Η ροπή προς κατανάλωση, που μετατρέπεται σε ζήτηση, κάπως έτσι οικοδομείται).
Ήδη, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδας το α' 3μηνο της φετεινής χρονιάς (δηλαδή με μόλις ένα 15θήμερα Covid-19), από πρωτογενές πλεόνασμα 320 εκατομμυρίων ευρώ που προέβλεπε ο Προϋπολογισμός περάσαμε σε πρωτογενές έλλειμμα 840 εκατ. Πιο σημαντικό – μέρες που ζούμε – το ταμιακό αποτέλεσμα 3μήνου ήταν έλλειμμα 3,47 δις ευρώ, έναντι 1,17 δις της ίδιας περιόδου του 2019 , με μικρή υποχώρηση των εσόδων, αλλά μεγάλη αύξηση των δαπανών (εδώ ίσως «δάγκωσε» κάπως η κρίση των πρώτων εβδομάδων). Και ας θυμηθούμε τις ανακοινώσεις ΥΠΟΙΚ τέλους Μαρτίου: ήδη το 2μηνο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου είχε επιδείνωση.
Ακόμη περισσότερο, το ΙΟΒΕ στην 3μηνιαία Έκθεσή το για το ξεκίνημα του 2020, επεσήμανε ότι στο δ΄3μηνο του 2019 ήδη καταγραφόταν – τώρα πλέον γίνεται πρόδηλη – «νέα επιβράδυνση της ανάπτυξης». Τελικώς το 2019 έκλεισε με κάτω του 2%, στο 1,9% όπως και το 2018. Οι εξαγωγές φρέναραν, με ένα 4,9% αύξηση (έναντι 8,7% του 2018), αλλά κυρίως από τις εξαγωγές υπηρεσιών – τουρισμό και διεθνείς μεταφορές (δηλαδή ακριβώς τους κλάδους που, τώρα, περιέρχονται σε απότομη υποχώρηση): οι εξαγωγές προϊόντων είχαν ενισχυθεί κατά μόλις 2,2% (έναντι 8,4% το 2018). Σε επίπεδο κατανάλωσης – εκείνο δηλαδή που συνεχίζει να «φέρει» την Ελληνική οικονομία, που τώρα καλείται να λειτουργήσει στην αρνητική δυναμική του lock-down – η ιδιωτική είχε κλείσει το 2019 με +0,8% (λίγο πιο κάτω απ' ό,τι το 2018, με +1%). Το 3μηνο είχε αρχίσει να ανεβαίνει – όμως το σύνολο της χρονιάς κρατήθηκε κυρίως από την δημόσια κατανάλωση, (+2,2%, κυρίως λόγω ενός +1,8% του β' 3μήνου). Θυμάται κανείς τι είχαμε το β' 3μηνο; «Αύξηση καταναλωτικών δαπανών λόγω εκλογικού κύκλου», επεσήμαινε το ΙΟΒΕ. Α, ναι, και «στασιμότητα επενδύσεων, έναντι μικρής ανόδου πρόπερσι».
Μετά το Πάσχα, αλλά με το άμεσο παρελθόν να είναι πολύ-πολύ παρόν, έτσι πορευόμαστε.

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 23/4/2020. 

Παράξενες συναινέσεις, στην πράξη: από ΚΕΚ σε Μόσιαλο

Στις Βρυξέλλες λοιπόν – βέβαια μέσω τηλεδιάσκεψης, δηλαδή με έναν εξαρχής βαθμό εικονικότητας... - επιχειρείται να ανευρεθεί η τόσον αναμενόμενη Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, αφού επικρατήσει κάτι σαν συναίνεση [Άνγκελα Μέρκελ: «Η Γερμανία όχι μόνο θέλει να δείξει αλληλεγγύη, αλλά και ΘΑ ΔΕΙΞΕΙ αλληλεγγύη [...] Αρχή μας είναι: η Γερμανία θα προκόψει μόνον άμα η Ευρώπη πάει καλά»]. Η πρόταση που «ανέβηκε» μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με αντιγραφή της λογικής του Σχεδίου Γιουνκέρ και με κεντρική προσέγγιση την μόχλευση δια των αγορών, διατηρεί την διατύπωση «Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» (Μακρόν), επίσης όμως το ότι θα είναι ως λύση προσωρινό και ότι η διαχείριση θα γίνει μέσω υφιστάμενων μηχανισμών – του Κοινοτικού Προϋπολογισμού/Πολυετούς Προγράμματος (Μέρκελ). Αυτά, ενώ ο ρόλος των αγορών και η από κοινού εκμετάλλευση της πιστοληπτικής ισχύος των βορείων Χωρών της ΕΕ παραπέμπει μεν σε Ευρωομόλογο χωρίς όμως το ταμπού της αμοιβαιοποίησης χρέους/της Ένωσης μεταβιβάσεων. Α, ναι, και ο χρονικός ορίζοντας μορφοποίησης θα είναι κατ' ανάγκην άνω του 6μήνου, άρα θα επιτρέψει να διαμορφωθούν ουσιαστικές συναινέσεις μιας Ευρώπης που κινείται επί ξυρού ακμής.
Όμως στην μικρή μας Ελλάδα οι συναινέσεις αρχίζουν και προκύπτουν με έναν διαφορετικό τρόπο μπροστά στην κρίση. Συναινέσεις με αρνητικό πρόσημο πρώτα.
Είχε βέβαια προηγηθεί το χαμήλωμα των κεντρικών αντιπολιτευτικών τόνων (τόσο από την Αξιωματική Αντιπολίτευση, δια του Αλέξη Τσίπρα, όσο και από την ελάσσονα, δια της Φώφης Γεννηματά). Πάντως, εκεί όπου «απογειώθηκαν» οι επικρίσεις για τα μέτρα πολιτικής που ξεκίνησαν να εφαρμόζονται – στην υπόθεση των Προγραμμάτων Ασύγχρονης Τηλεκατάρτισης/voucher των 600 ευρώ, υπόθεση που προκάλεσε σάλο λόγω της κάκιστης ποιότητας πολλών Προγραμμάτων που προτάθηκαν από ΚΕΚ – η Κυβέρνηση αναδιπλώθηκε. Τα προγράμματα των 600 ευρώ καταργήθηκαν με «εντολή Πρωθυπουργού» (πώς αλλιώς;), ενώ η σχετική ενίσχυση θα δοθεί (χωρίς διαδικασίες, χωρίς «ένδυμα» προγράμματος κατάρτισης ή άλλο σχετικό) στους δικαιούχους ελεύθερους επαγγελματίες.
Κανείς βέβαια δεν θα το παραδεχθεί, αλλά η συναίνεση στο ξήλωμα ενός λάθους αξίζει ήδη να καταγραφεί. Εν τω μεταξύ, ενώ όλοι είχαν σημειώσει το πόσο πετυχημένη υπήρξε η επιστράτευση του Ηλία Μόσιαλου – εκπροσώπου Τύπου και υπουργού ΜΜΕ επί ΓΑΠ, με μεγάλες διασυνδέσεις στα θέματα Υγείας ανά τον κόσμο – να βοηθήσει στην υπόθεση του κορωνοϊού τους χειρισμούς της Κυβέρνησης /του Πρωθυπουργικού τημ, λιγότερη σημασία δόθηκε στα υπόλοιπα θέματα που ο ίδιος ανακινεί ως προς την αντιμετώπιση της συνέχειας της κρίσης. Επεσήμαινε ο Ηλ. Μόσιαλος (εξ αγχιστείας συγγενής του Γιώργου Χουλιαράκη, σημείωναν οι προσεκτικότεροι) ότι ανά την Ευρώπη οι κοινωνικοί εταίροι εξαρχής επιστρατεύθηκαν στην προσπάθεια δημιουργίας συναινέσεων σχετικά με την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών του κλεισίματος – και, τώρα, του ανοίγματος – των οικονομιών. (Όντας μάλλον Αγγλοσάξωνας, δεν παρέπεμψε στο πώς στην Γερμανία, το εντελώς πρώτο βήμα στις μεγάλες επιχειρήσεις ήταν να συμφωνηθούν από τα συνδικάτα τα μέτρα ελάφρυνσης του κόστους, όμως με διατήρηση της απασχόλησης).
Μελαγχολικά, λοιπόν, νομιμοποιείται να διερωτηθεί κανείς: πού; μα πού; βρίσκεται σε όλη αυτή την αναστάτωση – στην Ελληνική μας περίπτωση – η ΓΣΕΕ και ο ΣΕΒ; Όταν ξαναστηθεί από το πάγωμα του lock-down κάτι σαν παραγωγή μετά από μια υποχώρηση του ΑΕΠ κατά 4%-11% για το 2020(αν πάρουμε ακραίες τιμές) και με ανεργία άνω του 22% (συνειδητοποιεί κανείς τι σημαίνει αυτό σε ανθρώπινο κόστος, μετά την ξεθεμελιωτική 10ετία 2009-2018;) τι εσωτερικές διεργασίες συναίνεσης θα έχουν εξασφαλισθεί; Ασφαλώς σημειώθηκε και του ΥΠΟΙΚ Χρ. Σταϊκούρα η εξαρχής τοποθέτηση ότι όλοι θα πρέπει να συμβάλουν, και του Πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη η έκκληση προς τους επιχειρηματίες να προβούν και σε αυξήσεις κεφαλαίου, δηλαδή να φέρουν κεφάλαια στις επιχειρήσεις τους. Όμως, χωρίς μια ευρύτερη πλατφόρμα διαμόρφωσης στήριξης και συναίνεσης, τι θα μείνει απ' αυτά;
Όταν δε προκύψει το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ή όπως βαφτιστεί, ΑΝ προχωρήσει στην Κορυφή των «27») και όταν θα ανοιχτούν μπροστά μας οι δυνατότητες επενδυτικής επανεκκίνησης – προσοχή! με μόχλευση και μέσω δομημένων επενδυτικών προγραμμάτων! – χωρίς ένα μίνιμουμ συναίνεσης με ορίζοντα το 2021, θα μείνουμε στην πάγια Ελληνική πρακτική: της συναίνεσης στο ξήλωμα και την καταγγελία.

Περισσότερα για Ηλία Μόσιαλο

Στο δίδυμο Σωτήρη Τσιόδρα – Νίκου Χαρδαλιά που κατέληξε να συμβολίζει συνολικά την εμπειρία των Ελλήνων από τον Covid-19, με τον πρώτο να συνδυάζει την προσπάθεια επεξήγησης των επιστημονικών δεδομένων και την παρακολούθηση των διεθνών τάσεων με την ενσυναίσθηση για το τι βιώνουν οι καθημερινοί άνθρωποι, τον δεύτερο να αντιπροσωπεύει το στοιχείο οργανωτικότητας με το αίτημα επιβολής που αποδεικνύεται ότι η μεγάλη πλειοψηφία δέχεται σήμερα αδιαμαρτύρητα, ήρθε και προστέθηκε η φιγούρα του 60άρη Ηλία Μόσιαλου. Ο οποίος, με προέλευση από τον «Ρήγα Φεραίο», εδώ και χρόνια καθηγητής Πολιτικής της Υγείας στο LSE στην έδρα Brian Abel-Smith (και ιδρυτής του διεπιστημονικού κέντρου ερευνών LSE Health, με έμφαση στις διεθνείς πτυχές της Πολιτικής Υγείας καθώς και στα Οικονομικά της Υγείας) τις τελευταίες δυο δεκαετίες υπήρξε κορυφαίος – κυριολεκτικά – σύμβουλος πολιτικής τόσο στην Ευρώπη όσο και (πιο σημαντικό) στην Κίνα.
Από το ξεκίνημα της κρίσης του Covid-19, με συνεχή παρουσία του στα social media (και εν συνεχεία του με συνδέσεις σε διάφορα ραδιοτηλεοπτικά μέσα) τοποθετήθηκε διεξοδικά σχετικά με την πολιτική ανάσχεσης του ιού που θάπρεπε να ακολουθήσει η Ελλάδα – και η Μεγ. Βρετανία, άλλωστε. Οι απόψεις του, ιδίως για το κλείσιμο των σχολείων, προξένησαν εντύπωση, ενώ πολλοί εισηγήθηκαν στον Κυριάκο Μητσοτάκη να χρησιμοποιήσει την εμπειρία του. Την ίδια μέρα (στις 26 Μαρτίου) δέχθηκε υπό τον μεν Έλληνα Πρωθυπουργό μεν την πρόταση να λειτουργήσει «ως εκπρόσωπος της Κυβέρνησης στους διεθνείς οργανισμούς για Covid-19», από δε τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας /Ευρώπη να μετάσχει στην (10μελή) ομάδα εμπειρογνωμόνων /Senior Strategic Advisors «για την ανάπτυξη των δημοσίων συστημάτων υγείας για την αντιμετώπιση της πανδημίας».
Την δημόσια προσοχή τράβηξε η πρότασή του να αγοράσουν οι Κυβερνήσεις – οι Ευρωπαϊκές – τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας για το εμβόλιο κατά του Covid-19 από τους φορείς που τώρα συναγωνίζονται ποιος πρώτος θα αναπτύξει το εμβόλιο, ώστε εφόσον προκύψει να διανεμηθεί έγκαιρα (και σε βάση ίσης μεταχείρισης...) στους πληθυσμούς, πριν το τρίτο κύμα της επιδημίας (το δεύτερο μάλλον δεν προλαβαίνεται). Με την πρόταση Μόσιαλου – αρκετά ρομαντική, αφού σήμερα δυο ντουζίνες εταιρείες και ινστιτούτα «τρέχουν» έρευνα, αρκετές με άμεση στήριξη των Κυβερνήσεών «τους» ή και μεγιστάνων της φιλανθρωπίας – ευθυγραμμίστηκε ο Έλληνας Πρωθυπουργός.
Έως εδώ, η ιστορία μάλλον γνωστή. Όμως ο Η. Μόσιαλος υπήρξε κεντρική φιγούρα (και αμφιλεγόμενη, κατά την Ελληνική μας παράδοση) στην Κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου. Όπου, ως εκπρόσωπος Τύπου και υπουργός ΜΜΕ, δεν σήκωσε απλώς το βάρος της δημόσιας υπεράσπισης του Μνημονίου-1 αλλά και υπέβαλε πρωτοποριακή πρόταση εκσυγχρονισμού/διάσωσης της ΕΡΤ που συνάντησε βίαιες αντιδράσεις (Υπενθύμιση: επί Μνημονίου-2, η ΕΡΤ έκλεισε). Μεγάλο μέρος των αντιδράσεων, που «απέκλεισαν» την παραμονή Μόσιαλου στην μετέπειτα Οικουμενική Παπαδήμου, προήλθαν (φυσικά!) από το παραδοσιακό ΠΑΣΟΚ.
Και αυτή η διάσταση Μόσιαλου σχετικά γνωστή – αν και κάπως λησμονημένη. Λιγότεροι όμως θυμούνται το παλιότερο ξεκίνημα της διαδρομής. Αρχές της δεκαετίας του ΄90 διοργανώνεται στο Λονδίνο ένα μεγάλο συνέδριο – με θέμα εκείνο που στην συνέχεια έγινε γνωστό ως κίνημα του Εκσυγχρονισμού, και έδωσε λίγα χρόνια αργότερα την Κυβέρνηση Σημίτη. (Τότε, ο Κώστας Σημίτης διέβαινε την πολιτική έρημο και λειτουργούσε τον ΟΠΕΚ/ «Οργανισμό Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας μας» ως πλατφόρμα ύπαρξης). Στο Συνέδριο λοιπόν του Εκσυγχρονισμού, με Κωνσταντίνο Τσουκαλά στην έναρξη, με Νίκο Μουζέλη εμβληματική φιγούρα λόγω LSE (όποιος θέλει, μπορεί να ανατρέξει στο «Λαϊκισμός και Πολιτική» των Μουζέλη-Λίποβατς-Σπουρδαλάκη στις Εκδ. Γνώση), το κουπί της διοργάνωσης τράβηξε ποιος; Ο Ηλίας Μόσιαλος, τότε ανερχόμενο αστέρι στο LSE!
(Κατακλείδα: όταν η εποχή Σημίτη επικράτησε στην Ελληνική πολιτική σκηνή, ο Η. Μόσιαλος παρέμεινε/αφέθηκε «εκτός», πλην της επαφής με Αλέκο Παπαδόπουλο στο πέρασμα από το Υπουργείο Υγείας).

Απρίλης, ο σκληρότερος μήνας

Για τον Τ.Σ. Έλιοτ (αφιερωμένο στον Έζρα Πάουντ) «ο Απρίλης είναι ο σκληρότερος μήνας». Και ακόμη: «Πού είναι οι ρίζες που στεριώνουν, πού φυτρώνουν κλαριά από το πέτρινο ετούτο έδαφος; Δεν μπορείς να το πεις, ούτε να το μαντέψεις, καθώς το μόνο που γνωρίζεις είναι ένας σωρός από εικόνες».
Θα αποδειχθεί έτσι, τώρα, και για μας; Πάντως βαθμιαία το έδαφος στρώνεται για μια τέτοια συνειδητοποίηση. Γιατί μπορεί ο κόσμος, η κοινή γνώμη, ο καθένας και η καθεμιά να βρίσκεται ακόμη στην συναίσθηση απειλής της πανδημίας – στον προσωπικό φόβο ή στην προσπάθεια να τον αποδιώξεις, στην αποδοχή μέτρων και περιορισμών που δεν θα τους διενοείτο κανείς μέχρι χθες – και μπορεί το κλίμα έκτακτης ανάγκης να οδηγεί σε προώθηση/αποδοχή των μέτρων που, κλιμακωτά, λαμβάνονται να ξεπερνά επίσης κάθε προσδοκία. [Μια στάση, εδώ: αυτό για την ώρα ισχύει παντού! Στην Ελλάδα, η αποδοχή της Κυβέρνησης Μητσοτάκη όσον αφορά την διαχείριση της κρίσης βρίσκεται σε οροφή μετρήσεων Μεταπολίτευσης. Οι όποιες απόπειρες αντιπολιτευτικού λόγου «δυναμικού τύπου», αυτοβυθίζονται. Όμως, δείτε και παραέξω. Η δημοφιλία Μπόρις Τζόνσον στο Ηνωμένο Βασίλειο επίσης κορυφώνεται – κι ας χρειάστηκε να κάνει εσπευσμένη αναστροφή από την αρχική του λογική/πολιτική περί «ανοσίας αγέλης»/ herd immunity. Αλλά και του ιδιόρρυθμου Ντόναλντ Τραμπ η δημοφιλία στις ΗΠΑ συναντάται σε υψηλή πτήση – κι ας ασκεί αυτός κυριολεκτικά πολιτική ανεμοδούρας. Οι λαοί συσπειρώνονται πίσω από τους ηγέτες την ώρα του κινδύνου. Ύστερα είναι που αρχίζουν τα δύσκολα].
Γιατί αναφερόμαστε έτσι στον Απρίλη, ο οποίος μόλις ξεκίνησε; Επειδή, έτσι όπως έληξε η προθεσμία των επιχειρήσεων να δηλώσουν αίτημα ενίσχυσης με την δυνατότητα αναστολής των συμβάσεων εργασίας του προσωπικού τους, το οποίο θα δικαιούται τα «800 ευρώ»/ενίσχυση ειδικού σκοπού, συν ό,τι συμφωνηθεί με τον εργοδότη «για έκτακτες ανάγκες» με τηλε-εργασία και μέχρι τις κανονικές αποδοχές τους, συν κάλυψη των ασφαλιστικών εισφορών τους τώρα θα προκύψει η αληθινή έκταση του μέτρου. Αυτό ήταν το πρώτο μέτρο που προωθήθηκε με την λογική στήριξης /ελάφρυνσης των επιχειρήσεων και στήριξης/εξασφάλισης ενός κατώτατου στους εργαζόμενους. Τώρα όμως χρειάζεται να λειτουργήσει! Να πιστωθούν οι λογαριασμοί των εργαζομένων, να υποβληθούν οι ΑΠΔ για τις εισφορές, να γίνουν οι υπεύθυνες δηλώσεις εργαζομένων στο supportemployees.yeka.gr τις μέρες αυτές, οι δηλώσεις εργοδοτών αντιστοίχως στην ΕΡΓΑΝΗ.
Τίποτε δεν είναι απλό: επιχειρήσεις που ανεστάλη η μια από τις δραστηριότητές τους; Τύχη των εργαζομένων εκείνων που δεν πρόλαβε τις επιχειρήσεις τους η απαγόρευση απολύσεων; Ερμηνεία του «πλήττονται σημαντικά» για τις δικαιούχους επιχειρήσεις; Βήμα-βήμα διεύρυνση των ΚΑΔ; Προσθήκη των αυτοαπασχολούμενων, από δικηγόρους μέχρις υδραυλικούς - ψάξτε κι εδώ για πρόσθετες κατηγορίες: φωτογράφοι; πρωτογενής τομέας; ξεναγοί;
Εδώ, θα χρειαστεί η μηχανή του Δημοσίου να λειτουργήσει –να λειτουργήσει με ευλυγισία, χωρίς γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και προπαντός με ταχύτητα. Ταυτόχρονα όμως – Απρίλης ο πιο σκληρός μήνας – θα συνειδητοποιούνται δυο πράγματα: οι επιχειρήσεις που έκλεισαν, ακόμη-ακόμη και εκείνες που βλέπουν την τζίρο τους να καταρρέει, ξέρουν αν θα ξανανοίξουν; Ελπίζουν; Σχεδιάζουν; Πιστεύουν; Και οι εργαζόμενοι των ίδιων αυτών επιχειρήσεων πως τα ζουν αυτά τα ζωτικά ερωτήματα;
Εδώ δίπλα ελλοχεύει το άλλο: η αίσθηση ότι «τα μέτρα» διευρύνονται , μαζί και με την διάδοση στην δημόσια συζήτηση της βασικής φιλοσοφίας – δεν είναι ελληνική εφεύρεση! – του whatever it takes, ανοίγει ορέξεις. Υποσχέθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης δώρο Πάσχα/επίδομα ευγνωμοσύνης σε γιατρούς και νοσηλευτές «στους ήρωες με τις πράσινες και τις λευκές μπλούζες». (Πλην του δώρου Πάσχα που «θα καταβληθεί σε όλους στον ιδιωτικό τομέα, στο ακέραιο»). 'Ήδη επεκτάθηκε και στα στελέχη Χαρδαλιά/Πολιτικής Προστασίας. Προσέρχεται δυναμικά, απαιτητικά η συνδικαλιστική ηγεσία των αστυνομικών – να μην είναι 55.00 συνολικά (σχεδόν 500 ανά 100.000κατοίκους); Πόσοι όμως «εκτεθειμένοι στον κορωνοϊό», αλήθεια-αλήθεια;
Κυρίως όμως ο «Απρίλης, πιο σκληρός μήνας» θα είναι γιατί τώρα, με την απόδοση ΦΠΑ για Μάρτιο συν παρακρατούμενων φόρων και εισφορών, θα φανεί η πραγματική επίπτωση από την καθίζηση της οικονομικής δραστηριότητας. Άρα και των αληθινών δημοσιονομικών δυνατοτήτων. Και δεν πλησιάζουμε καν το τι θα συμβεί με την εξυπηρέτηση των (μη-εισέτι κόκκινων) δανείων στο τραπεζικό σύστημα. Προφητικός (ή μάλλον σοβαρά προσγειωμένος) ο Χρ. Σταϊκούρας όταν έλεγε «το κόστος πρέπει να είναι δίκαια μοιρασμένο στην κοινωνία» - μαζί βέβαια και με το άλλο; «προφανώς λάθη θα κάνουμε, προσπαθούμε για το καλύτερο». Τώρα θα αρχίσει να κρίνεται αν αυτό αρκεί.

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 4/4/2020. 

Προβλέψεις, προβολές, ανήφορος

Σιγά-σιγά, κι αφού στην Ελλάδα μας ήρθε η λογική του "whatever it takes για τα μέτρα αντιμετώπισης των οικονομικών επιπτώσεων της κρίσης κορωνοϊού – βοήθησε η σχετική άρση των περιορισμών του Συμφώνου Σταθερότητας σε Ευρωπαϊκή κλίμακα, συν το ξεκλείδωμα από το δικό μας πρωτογενές πλεόνασμα... – αρχίζει η προσπάθεια προσγείωσης στην δύσβατη ανηφορική πραγματικότητα. Σε απλά Ελληνικά: έστω ότι η χαλάρωση επιτρέπει να δαπανηθούν πόροι για άμβλυνση των επιπτώσεων. Όμως, πόση είναι η κάμψη που αναμένουμε; Και από πού θα προκύψουν οι πόροι;
Ακριβώς το δεύτερο αρχίζει να προβληματίζει. Το ότι «έχουμε το ελεύθερο» να περάσουμε – στην Ελλάδα – σε μειωμένα πλεονάσματα και σε ελλείμματα, δεν σημαίνει ότι έχουμε και διαθέσιμους πόρους. Ήδη, η – απαραίτητη – αναβολή υποχρεώσεων σφίγγει τα περιθώρια. Αλλά... πού θα πάνε οι προθεσμίες υποβολής των φετινών φορολογικών δηλώσεων; Οι πρώτες καταβολές; Εν τω μεταξύ, όσο πληρέστερο το lock-down, τόσο μεγαλύτερο το πάγωμα της αγοράς – από που θα βγει ΦΠΑ;. Αυτά/τέτοια ήδη κάνουν το Γενικό Λογιστήριο και το ΥΠΟΙΚ να πατούν φρένο στις προσδοκίες ευρύτερης στήριξης: τα 10 δις που αναφέρονται, είναι 5% του ΑΕΠ – ναι μεν δεν αποτελούν όλα δαπάνες, αλλά από πού βγαίνουν; Είναι όντως «εξασφαλισμένα» τα ταμειακά διαθέσιμα για μετά τον Απρίλιο; Πόσο ασφαλείς είναι οι προβλέψεις ροών για τις επόμενες εβδομάδες; Και η κινητοποίηση μέρους του «μαξιλαριού» των 35+ δις ευρώ, πόσο απλή υπόθεση θα αποδειχθεί – ΑΝ επιδιωχθεί έγκαιρα;
Όμως και άλλα μέτρα παγώματος πληρωμών μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα. Σίγουρα στις τράπεζες, όπου μοναχικός ο Άδωνις Γεωργιάδης διείδε πόσο εύκολα μπορεί να ανατραπεί η κουλτούρα πληρωμών που πήγαινε να αποκατασταθεί. Όμως και στο μέτωπο των επιταγών, μια οριζόντια ρύθμιση – τύπου εκείνης πρώτων ημερών capital controls – μπορεί να χτίσει πρόβλημα. Γρήγορα.
Για αυτό, έρχεται στην πρώτη γραμμή το θέμα των προβλέψεων για την έκταση της κρίσης, για τις επιπτώσεις σε επίπεδο ΑΕΠ και (ακόμη περισσότερο) απασχόλησης. συν, οι προβολές για την ανάκαμψη όταν πλέον ο κύκλος του κορωνοϊού θα έχει ολοκληρωθεί – δηλαδή για το 2021, κατά πάσαν πιθανότητα. Όμως περισσότερο από προβλέψεις και προβολές/forecasts και projections, πρόκειται για σενάρια: ο καθένας επιλέγει τις υποθέσεις του και εν συνεχεία τρέχει το μοντέλο που πιστεύει περισσότερο. όμως οι ίδιες οι υποθέσεις είναι χτισμένες στην άμμο.
Δείτε πρώτα λίγο «έξω»: Ο ΟΟΣΑ, που πριν δυο βδομάδες είχε προσπαθήσει να φανεί ψύχραιμος μιλώντας για υποχώρηση της ανάπτυξης (ως χειρότερο σενάριο, δε) σε επίπεδα 1,5% , σπεύδει ήδη – δια του Γ.Γ. του Άνχελ Γκουρία – να ομολογήσει ότι αυτή η πρόβλεψη «φαίνεται ήδη υπερβολικά αισιόδοξη». Λόγω πολιτικής ευαισθησίας, ο Γκουρία δείχνει προς την κατεύθυνση της μεγάλης ανεργίας που απειλείται, μαζί και με το ενδεχόμενο προσάραξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Και δέχεται ότι ακόμη κι αν δεν περάσουμε συνολικά σε παγκόσμια ύφεση, το σοκ που ήδη διαδίδεται στις οικονομίες είναι βαρύτερο και από την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, και από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους του 2001 – οπότε οι χώρες «θα αντιμετωπίζουν επί χρόνια τον αντίκτυπο του κορωνοϊού».
Ας ερχόμαστε, τώρα, λίγο στα δικά μας: Η Τράπεζα της Ελλάδος, σε επίδειξη ψυχραιμίας, δέχεται να υποχωρήσει η έως τώρα πρόβλεψή της για φετινή ανάπτυξη στο 2,4% σε επίπεδο μηδενικής αύξησης του ΑΕΠ, «ποντάροντας» στο ότι το δεύτερο 6μηνο θα επιτρέψει να απορροφηθούν οι ζημιές των δυο πρώτων 3μήνων. Για το καημένο το πρωτογενές πλεόνασμα του 3,5% του ΑΕΠ, ασφαλώς δέχεται «αρκετές μονάδες κάτω από τον αρχικό στόχο», αλλά χωρίς να αποτολμά ποσοτική πρόβλεψη. Μόνο κάτι σαν ευχή, να ελαχιστοποιηθεί «η επίπτωση στην βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους».
Ο Πάνος Λιαργκόβας – σήμερα ΚΕΠΕ, αλλά με την εμπειρία στο γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στην Βουλή – θέλησε να φανεί ακόμη πιο θετικός, αφού θα θεωρούσε ενδεχόμενο «αν μέχρι τον Μάϊο τιθασσευθεί η επίπτωση» να επαρκέσει το β' 3μηνο για επαναφορά. Βέβαια είχε προνοήσει να επισημάνει ότι «το πρώτο ζητούμενο είναι να παραμείνουμε ζωντανοί», προτού αρχίσουμε να χτίζουμε προβολές για την επόμενη μέρα – αλλά και να επικεντρώσει την προσοχή στην επιβίωση των επιχειρήσεων που «πρέπει να τις βρει όρθιες» η ως άνω επόμενη μέρα.
Όμως η Morgan Stanley, που για την Ευρωζώνη κάνει λόγο για πτώση του ΑΕΠ κατά 5%, σ' εμάς μιλάει για -5,3%, και τούτο με έλλειμμα να φθάνει στο 1,3% του ΑΕΠ. (Βέβαια, μας «χαρίζει» αναπήδηση κατά 6,3% για την επόμενη χρονιά, οπότε σβήνει την πτώση – σχεδόν).
Γενικώς, προσδεθείτε.

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 29/3/2020. 

Αναζητώντας την οικονομική δημοκρατία

Ασφαλώς η προτεραιότητα σ' αυτές τις μέρες που ζούμε θα ανήκε στην προσέγγιση των επιπτώσεων – οικονομικών και όχι μόνο – της επιδημίας του κορωνοϊού, που (φυσικά) έφθασε και στην «θωρακισμένη» υγειονομικά Ελλάδα μας. Αλλά και στην προβολή των ακόμη που δυσάρεστων επιπτώσεων από την διαφαινόμενη – σε απόσταση αναπνοής, πλέον – πραγματική και επίφοβη κρίση του Προσφυγικού/ Μεταναστευτικού. Και στα δυο μέτωπα, η εποχή των λόγων και των σχεδιασμών έχει περάσει. Χώρα τουριστική η Ελλάδα. Με κινητικότητα του πληθυσμού της. Με αδύναμη θέση στις αλυσίδες αξίας. Προσδεθείτε! Να δούμε πώς θα «διαβάσει» την συγκυρία και το EuroWorking Group.
Όμως η ταχύτητα των εξελίξεων δεν επιτρέπει κάτι το αξιόπιστο: μένουμε λοιπόν σε κάτι που ο αναγνώστης ίσως θεωρήσει υπεκφυγή.
Ο λόγος για την επιμελημένα παραμερισμένη οικονομική δημοκρατία – κι ας βρίσκεται παρούσα σε κάθε στροφή: «κόκκινα δάνεια» , ρυθμίσεις, προστασία πρώτης κατοικίας και σχέση του οφειλέτη με τις τράπεζες; σχέσεις εργοδοτών/εργαζομένων στα χρόνια της κρίσης, αλλά και τώρα μετά την επέλευση της «κανονικότητας»; Την συναντήσαμε τις εντελώς τελευταίες μέρες την έννοια αυτή, σε δυο διαφορετικές (;) στιγμές.
Πρώτο επεισόδιο: «Εθνικό Σχέδιο για οριστική λύση στα «κόκκινα δάνεια»» παρουσίασε με Ημερίδα το ΜέΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη. Συγκέντρωσε ένα κάποιο κοινό από καταναλωτικούς φορείς, τοπικές αρχές, Επιμελητήρια, Δικηγορικούς Συλλόγους. αρκετή συμμετοχή νεότερων ηλικιών. Ο ίδιος ο Γ. Βαρουφάκης θέλησε να επεξηγήσει το «Εθνικό Σχέδιο» ως λειτουργική εκκαθάριση των ισολογισμών των τραπεζών, με τερματισμό όμως των πλειστηριασμών /των εξώσεων, με επανένταξη των «κόκκινων δανειοληπτών» στην οικονομική ζωή, με εντοπισμό/αποβολή των στρατηγικών κακοπληρωτών. Το προτεινόμενο σχήμα, στην ουσία Bad Bank («Οδυσσέας» αντί του «Ηρακλή») με έκδοση κρατικά εγγυημένων ομολόγων υπέρ των τραπεζών, το θεωρεί συμβατό με τους κανόνες Βρυξελλών/ΕΕ και Φρανκφούρτης/ΕΚΤ: δεν είναι, ακόμη κι αν υπό όρους 2014-15 θα μπορούσε διαπραγματευτικά να ήταν... Προβλέπει Συμβούλιο Εκκαθάρισης με ευρεία συμμετοχή, για τον εντοπισμό των στρατηγικών κακοπληρωτών, αλλά και ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τον προσδιορισμό του ύψους «εισφοράς διατήρησης δικαιώματος χρήσης και συνιδιοκτησίας» στα σχετικά ακίνητα ή/και ΜΜΕ.
Εκείνο όμως που αξίζει να κρατηθεί ήταν η προθυμία φορέων – και μάλιστα των Δικηγορικών Συλλόγων Αθήνας και Πειραιά – να προσέλθουν ως ενδιάμεσοι στην συζήτηση και στην εφαρμογή, μετά την λήξη της προστασίας της πρώτης κατοικίας. (Γιατί αυτός είναι ο ουσιαστικός μοχλός της συζήτησης: το φάσμα των πλειστηριασμών σε εννέα βδομάδες...). Σε αυτού του είδους τους φορείς απηύθυνε έκκληση να αναμειχθούν στην εφεξής διαδικασία και η Λούκα Κατσέλη, η οποία παρενέβη στην ημερίδα με την επιστημονική της ιδιότητα - αλλά και ως εμπνευστής του φερώνυμου Νόμου που τώρα λήγει η τελευταία του εκδοχή. Όμως στην έκκληση Λ. Κατσέλη, ένα σημείο που θα πρέπει να κρατηθεί είναι η αναφορά – και η επεξήγηση – ότι σταθερά επανέρχεται ένα ζήτημα οικονομικής δημοκρατίας. Πρακτικά: αντιμετώπισης της ανισότητας ισχύος μεταξύ δανειολήπτη και τραπεζών ή/και εταιρειών διαχείρισης των κόκκινων δανείων.
Αυτό, θα μας επιτραπεί να πούμε, ήταν η πολιτικά πιο ουσιώδης παρέμβαση της εκδήλωσης ΜέΡΑ25. Μαζί με την βραχύλογη παρέμβαση/παραδοχή της εκπροσώπου του ΣΥΡΙΖΑ στην Ημερίδα, Χριστίνας Ανδρέου, για αναγκαιότητα επίλυσης του προβλήματος των κόκκινων δανείων «με ενιαία κοινωνική αντιπολίτευση» .
Δεύτερο επεισόδιο: σε εντελώς διαφορετικό κοινό – πλειοψηφία μεσόκοπος-και-βάλε-κόσμος, με μια αίσθηση παλαιού ΠΑΣΟΚ... - η διοργάνωση εκδήλωσης από τον Τομέα Οικονομίας του ΣΥΡΙΖΑ, σε αναζήτηση «Δίκαιης και βιώσιμης ανάπτυξης με προοδευτικές πολιτικές». Εδώ, επιχειρήθηκε μια συνύπαρξη ανθρώπων που προσέρχονται με την πιο οικολογική προσέγγιση της βιωσιμότητας – όπως ο Ευρωβουλευτής Πέτρος Κόκκαλης (με έμφαση στο νέο Green Deal της ΕΕ) ή η δήμαρχος Αγ. Δημητρίου Μαρία Ανδρούτσου (που στάθηκε στην πρακτική εμπειρία της πόλης, της συνοικίας, της γειτονιάς από το τι σημαίνει βιώσιμη ανάπτυξη).
Ενώ όμως το κυρίως πολιτικό στίγμα έθεσε ο Νίκος Παππάς ως αρμόδιος του ΣΥΡΙΖΑ «υποδεχόμενος» την λογική της Agenda 2030 και της βιωσιμότητας στην συζήτηση, και πάλι θα σημειώσουμε ότι μια τοποθέτηση της Λούκας Κατσέλη είχε το, δυνητικά πιο ενδιαφέρον, πολιτικό περιεχόμενο μέλλοντος. Τι εννοούμε; Η Λ. Κατσέλη παρουσιάζοντας όλη την ιστορία της Agenda 2030 και αναζητώντας το περιεχόμενο τόσο της έννοιας του «προοδευτικού» / της προοδευτικής προσέγγισης, όσο και της βιωσιμότητας, ανακίνησε και εδώ την έλλειψη οικονομικής δημοκρατίας. Δηλαδή τα φαινόμενα ανισότητας που επιτείνονται λόγω της υποχώρησης του συνδικαλισμού και των ενδιάμεσων φορέων στην εκπροσώπηση των ανθρώπων. Από την αγορά εργασίας μέχρι την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού, η αναζήτηση αυτή μπορεί να αποδειχθεί «φορέας μέλλοντος».

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 7/3/2020. 

Χωνεύοντας Τεχνητή Νοημοσύνη

Φαινόταν – από τις συμμετοχές (πολλές) και από το πρόγραμμά της – να επικεντρώνεται στα τεχνολογικά και τα νομικά/θεσμικά, η διοργάνωση ημερίδας από το Ινστιτούτο για το Δίκαιο Προστασίας της Ιδιωτικότητας και των Προσωπικών Δεδομένων (του EPLO) "Quo Vadis I.A./Το δίκαιο, η οικονομία και η κοινωνία μπροστά στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης». Με μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας (Microsoft, Hewlett Packard) και συμβουλευτικής (Deloitte, EY) χορηγούς, η ημερίδα αυτή κατόρθωσε – εν πολλοίς λόγω των συντονιστών: Λίλιαν Μήτρου, Μιχάλης Πικραμένος, Νικόλας Κανελλόπουλος – να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις μιας συζήτησης που πήγε παραπέρα. Kαι τούτο για ένα ζήτημα τόσο πολυσυζητημένο, όσο και επιδερμικά γνωστό όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Στην πράξη, πλέον, όχι στις παλιότερες μελλοντοστραφείς προβολές.
Ακόμη και ο τεχνολογικά δύσπιστος που θα παρακολούθησε τις εργασίες, δεν μπορεί να μην είδε ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη προχωρήσει σε πολλούς κλάδους και ότι οι αλγόριθμοί της «ορίζουν», πάντως επηρεάζουν τομείς και επιλογές της καθημερινότητας. Δημιουργώντας ήδη πρακτικά ζητήματα: είσαστε ή όχι επιλέξιμοι για δάνειο (αν μόλις απορριφθήκατε, γιατί;). τι έκταση έχει η ασφαλιστική σας κάλυψη, μετά την τελευταία περίθαλψη που κάλυψε η ασφαλιστική σας (και πάλι; γιατί;). Tι επιλογή χαρτοφυλακίου έγινε από τον διαχειριστή της αποταμίευσής σας; Αύριο, πάλι, όταν θα ορίζεται η οριοθέτηση του χωραφιού σας με του διπλανού, μετά από δορυφορική τηλεπισκόπηση, με βάση τις κλίσεις του εδάφους αλλά και τις τεχνητές μεταβολές που έχουν επέλθει, πόση δυνατότητα έχετε εσείς (και ο διπλανός, και οι τεχνικοί σας) να παρέμβετε; Προτού φθάσουμε στο δίλημμα τι θα επιλέξει να κάνει το χωρίς-οδηγό όχημα μεθαύριο, όταν χρειαστεί να «επιλέξει» ατύχημα; ποιος/ποιοι/γιατί/πώς έχουν την ευθύνη άμα υπάρξει πρόβλημα στην χρήση τεχνητής νοημοσύνης; Ή πάλι μαθαίνοντας ότι σε μεγάλα νομικά γραφεία (των ΗΠΑ, μην βιάζεστε!) οι νομικές υποθέσεις «ξεσκαρτάρονται» με χρήση Α.Ι. ώστε να πιθανολογηθεί ποιές αξίζει να φθάσουν σε δίκη με πιθανότητα επιτυχίας.
Σε αυτής της έκτασης παρουσία της τεχνητής νοημοσύνης στην ζωή των ανθρώπων, παρουσία από την οποία δεν υπάρχει opt-out, η νομική προσέγγιση/θεσμική πλαισίωση έρχεται – ασθμαίνοντας – να παρακολουθήσει την όλο και ταχύτερη τεχνολογική εξέλιξη. Και η αναφορά σε θεσμική πλαισίωση αγκομαχάει να ακολουθήσει (ή: να δείξει ότι ακολουθεί) κοινωνικές επιλογές – ιδιωτικότητα vs. επικοινωνία, προστασία vs. αποτελεσματικότητα – που στο βάθος τους έχουν, η επικαλούνται ηθικά προτάγματα.
Έκανε καλό στον ακροατή η ειλικρινής – ή μήπως αμήχανη; – κατάθεση της Λίλιαν Μήτρου, ότι οσάκις δεν έχουμε ασφαλή εκτίμηση για τις συνέπειες από την χρήση τεχνητής νοημοσύνης, τότε δεν (θα πρέπει να) εφαρμόζουμε τεχνητή νοημοσύνη. Πόσο, όμως, αυτό ισχύει/θα ισχύει στην πράξη; Όπως δημιούργησε σκέψη η αναφορά πολλών στην θέση που επιχειρεί να καταλάβει στην επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης η «Ευρώπη», μετέωρη ανάμεσα στην δυναμική πίεση Αμερικής (με καθαρά επιλογή αγοράς/άρσης περιορισμών) και Κίνας (με την γνώριμη λογική της κρατικής στήριξης, αλλά με οικονομικά φιλελεύθερα εργαλεία). Η Ευρωπαϊκή κλιμακωτή προσέγγιση – η περιγραφή ανήκει στον Θόδωρο Φέσσα: to tax, to regulate, to subsidise δεν δημιουργεί και τόσο ευχάριστη προοπτική. (Τουλάχιστον ο ίδιος έδωσε και μιαν αισιόδοξη νότα, αναφερόμενος σε προοπτική.... εβδομάδας 4 ημερών όταν όλα αυτά τα τεχνολογικά θαύματα θα έχουν απομακρύνει από τον άνθρωπο την ανάγκη να υπηρετεί τις λιγότερο ουσιαστικές/απαιτητικές δουλειές).
Αξίζει να σταθούμε σε δυο επιμέρους εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν: του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, κάπως απροσδόκητα, που στάθηκε στις οικονομικές πτυχές. και του Κυριάκου Πιερρακάκη, πιο αναμενόμενα, ως υπουργού Ψηφιακής Πολιτικής.
Ο Γιάννης Στουρνάρας, αποτίοντας στην αρχή φόρο τιμής στον Alan Turing που πρώτος έθεσε το ερώτημα «μπορούν οι υπολογιστικές μηχανές να σκεφθούν;», ερώτημα το οποίο έφυγε από την σφαίρα της φιλοσοφίας για να προσγειωθεί στην ίδια την καθημερινότητα, έδωσε τις παραμέτρους της τεχνολογικής επιτάχυνσης με ό,τι σημαίνει για την οικονομική (και, άρα, την πρακτική) διάσταση: το τσιπάκι των 20.000 δολαρίων του 1970, σήμερα κοστίζει λιγότερο από 0,002 ευρώ – και η υπολογιστική ικανότητα διπλασιάζεται κάθε 3,4 μήνες, αντί για τους 18 μήνες του «νόμου του Moore».
Στάθηκε εν συνεχεία ο Γ. Στουρνάρας σε εκτιμήσεις μελετητών για τις δυνατότητες αύξησης της προστιθέμενης αξίας στις οικονομίες – ο λόγος για την Ευρωπαϊκή κλίμακα – από την εισαγωγή Α.Ι., ιδίως μέσω αύξησης της παραγωγικότητας: διπλασιασμός του ετήσιου ρυθμού ανάπτυξης κατά Accenture, αύξηση του ΑΕΠ κατά 19,4% σε ορίζοντα 2030 κατά McKinsey. (Αφήνουμε κατά μέρος την πρόβλεψη για αύξηση 26% της Κινεζικής οικονομίας μέχρι το 2030, ενόσω «τρέχει» ο κορωνοϊός...). Πάντοτε στο επίπεδο των επιπτώσεων στην οικονομία, η προσέγγιση Στουρνάρα επεσήμανε ότι η ψηφιακή υστέρηση της Ευρώπης έναντι ΗΠΑ, αλλά και Κίνας, υστέρηση της τάξεως του 35%, δεν δείχνει να μειώνεται. Πάντως, επιστρέφοντας στις προσδοκίες για αύξηση/απογείωση της παραγωγικότητας, πήρε την προφύλαξη να πει πως «φαίνεται ότι απαιτείται υπομονή μέχρι να δούμε στις στατιστικές της παραγωγικότητας την συμβολή την Α.Ι.».
Στον τομέα της Διοίκησης/Οργάνωσης των επιχειρήσεων, μετέφερε την άποψη ότι οι βελτιώσεις λόγω Α.Ι. μπορούν να φέρουν μέχρι και κατά 80% υψηλότερη κέρδη, ενώ π.χ. στον τομέα του ανθρώπινου δυναμικού οι εύστοχες προσλήψεις θα μπορούσαν να βελτιωθούν δια της χρήσεως Α.Ι. μέχρι και κατά 20%. Κυριότερα ωφελημένες οι μεγάλες επιχειρήσεις – ενώ παράλληλα μέχρι 40% των θέσεων εργασίας στην ΕΕ, 47% στις ΗΠΑ θα καταλήξουν απειληθούν (με αντισταθμιστική (;) αύξηση των ευκαιριών υψηλής εξειδίκευσης).
Στον τομέα των χρηματοπιστωτικών, τέλος, όπου ως Διοικητής ΤτΕ ο Γ. Στουρνάρας λογικά είχε βαρύνουσα γνώμη, είχε ενδιαφέρον να δει κανείς πόσο επέμεινε στο αναπόφευκτο της εξέλιξης των τραπεζικών και άλλων χρηματοπιστωτικών λειτουργιών, με χρήση της Α.Ι. «σε πελατοκεντρικές λειτουργίες». Και η μεν δημιουργία προσωποποιημένων δανείων και επενδυτικών προϊόντων, ή η αντίστοιχη στα ασφαλιστικά προϊόντα ήδη προχωράει, όμως η «υπόσχεση» για βελτίωση της εμπειρίας του πελάτη σαν να φέρνει μειδίαμα – πικρό – μετά τις επί του εδάφους εμπειρίες των τελευταίων χρόνων. Μάλλον στην χρήση Α.Ι. για τους ρυθμιστές των χρηματοπιστωτικών, για τους εφαρμοστές των κανόνων, για τις καταπολεμήσεις της απάτης και του ξεπλύματος, εκεί βλέπουμε το μέλλον... Τουλάχιστον ενθαρρυντικό που ο Γ. Στουρνάρας έκλεισε με επισήμανση των συνειδητοποιημένων κινδύνων: αδιαφάνεια των αλγορίθμων, μεροληψία εγγενής στον σχεδιασμό τους, ευπάθειες (ευγενική περιγραφή των κινδύνων στην ασφάλεια των πληροφοριών), ρηχή γνώση/ελλιπής εξοικείωση του προσωπικού...
Διαφορετικά προσγειωτική για την Ελληνική πραγματικότητα η εισήγηση του Κυριάκου Πιερρακάκη, υπό την έννοια ότι προκειμένου να υπάρξουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης εδώ θα χρειαστεί πρώτα η χώρα να αποκτήσει πρόσβαση σε δεδομένα κανονικοποιημένα και διαλειτουργικά (αυτή η αντισηπτική διατύπωση, σημαίνει ότι κήποι στην έρημο, δύσκολα ευδοκιμούν). Υποσχέθηκε ο Κ. Πιερρακάκης μέχρι τέλη Μαρτίου «Βίβλο Ψηφιακού Μετασχηματισμού» για την Ελλάδα.
Έχοντας γίνει πολιτικός, ο Κ. Πιερρακάκης δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην κρισιμότητα της επιμόρφωσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων, αν είναι « η αγορά εργασίας να συμβαδίσει με την τεχνολογική επιτάχυνση». Ο ίδιος, τις είδε αυτές τις προοπτικές να προκύπτουν από στροφή του όλου εκπαιδευτικού συστήματος σε συνέργειες με τον ιδιωτικό τομέα και με την Κοινωνία των Πολιτών.

*Δημοσιεύτηκε στην economia.gr στις 27/2/2020. 

Στην στέππα του Ασφαλιστικού

Εγκατασταθήκαμε, λοιπόν, στον αστερισμό του Ασφαλιστικού Βρούτση όπως θα το λέμε εφεξής - κατά το πρότυπο του Ασφαλιστικού Κατρούγκαλου, του Ασφαλιστικού Κουτρουμάνη, παλιά-παλιά της χαμένης ευκαιρίας του Ασφαλιστικού Γιαννίτση που οδήγησε στο Ασφαλιστικό Ρέππα...
Θα ακούσουμε και θα δούμε να ξετυλίγεται η γνώριμη αντιπαράθεση για το πόσο «καμιά σύνταξη δεν θα μειωθεί, αντιθέτως μέρος των συνταξιούχων θα δει αυξήσεις», ενώ «δημιουργείται ένα ανταποδοτικό Ασφαλιστικό που καλλιεργεί την ασφαλιστική συνείδηση» (αυτή είναι σε γενικές γραμμές η επίσημη θέση - Βρούτση), ενώ αντιθέτως «στο τέλος της ημέρας 9 στους 10 συνταξιούχους θα χάσουν εισόδημα [επειδή θα τους κοπεί η 13η σύνταξη]» και, αντί να αξιοποιείται το περιθώριο που έχει δημιουργηθεί «για να βελτιωθούν τα πράγματα, γίνονται δυο βήματα πίσω [....] ξαναγυρνάμε σε ένα πλαίσιο αδικίας για τους πολλούς» (αυτή είναι η επίσημη αντίθεση-Αχτσιόγλου, αφού ο Γ. Κατρούγκαλος αναρρώνει).
Βέβαια, το τι θα σημάνει αληθινά το νέο Ασφαλιστικό αφού περάσει απο την έγκριση της Βουλής - η οποία Βουλή των Ελλήνων επιψήφισε όλα τα προηγούμενα Ασφαλιστικά, ενώ ακόμη και τώρα οι ρυθμίσεις της πασχίζουν να ενσωματώσουν την κατά καιρούς κρίση της Δικαιοσύνης... - , θα το κρίνει η εμπειρία των ίδιων των πραγματικών ανθρώπων. Των συνταξιούχων πρώτα-πρώτα, που αφού ακούσουν τις αποφάνσεις των αρμοδίων πρωϊνάδικων όπου θα προστρέξει ο Γιάννης Βρούτσης και οι αντίθετοί του για να αναλύσουν/καυχηθούν/διεκτραγωδήσουν, θα δουν τι αποτέλεσμα θα εισπράξουν. Στην τσέπη. Στον τραπεζικό λογαριασμό. Στο τέλος του μήνα, στο τέλος της χρονιάς.
Των εργαζομένων μισθωτών και των εργαζόμενων αυτοαπασχολούμενων/επαγγελματιών/επιτηδηματιών, ύστερα: όσοι βρίσκονται σχετικά λίγο πριν την σύνταξη, θα δουν τις εισφορές τους τις αυριανές, θα υπολογίσουν τις συντάξεις τις μεταγενέστερες. Εδώ το πράγμα θα είναι λιγότερο χειροπιαστό, όμως οι άνθρωποι την έχουν την ικανότητα να καταλαβαίνουν. Οι αντίστοιχοι εργαζόμενοι που είναι στις αρχές ή στο μέσο της καριέρας τους θα έχουν δυο μέτωπα να αξιολογήσουν: ένα τι θα πιστέψουν ότι τους περιμένει μετά απο δεκαετίες (εδώ θέλει άλμα πίστεως/leap of faith κατά την αγγλική περιγραφή του τι αποτελεί το Ασφαλιστικό στην εποχή μας - διεθνώς). το άλλο πώς θα διαμορφωθεί, υπό την επενέργεια του νέου Ασφαλιστικού, η αγορά εργασίας αλλά και το πλαίσιο λειτουργίας των αυτοαπασχολούμενων. Ήδη σε βαθιά νερά...
...Όμως, με δεδομένη την πολύ πιο μονομπλόκ ψηφολογική συμπεριφορά των συνταξιούχων των ή/και των ευρισκομένων πλησίον σύνταξης, ο Γ. Βρούτσης και η πλειοψηφία που θα επιψηφίσει το Ασφαλιστικό Βρούτση γνωρίζει πώς θα κριθεί. Στο σημείωμα αυτό θα περιοριστούμε σε τέσσερεις παρατηρήσεις, πέρα από τα προηγούμενα. Πρώτον, ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων μίλησε για ριζική μεταρρύθμιση, τομή κλπ. Τίποτε τέτοιο! Όλα τα προεκλογικά που είχε «ανεβάσει» η Ν.Δ. για καθοριστική ενίσχυση του τρίτου πυλώνα, για γενικευμένη ελευθερία επιλογών κοκ αφέθηκαν για άλλη φορά! Εκείνο που βασικά επελέγη ήταν μια βελτιωτική (κατά τους σχεδιαστές της...) παρέμβαση στο Ασφαλιστικό Κατρούγκαλου, συν συμμόρφωση προς ορισμένες δικαστικές αποφάσεις για το Ασφαλιστικό των προηγούμενων. Το δεύτερο: αν σε ένα σημείο υπήρξε γνήσια παρέμβαση, αυτό είναι η ηπιότερη περικοπή της σύνταξης άμα συνεχίσει να εργάζονται οι συνταξιούχοι, συν η ελευθερία που δόθηκε στους αυτοαπασχολούμενους να επιλέγουν ασφαλιστική κλάση (και να προσδοκούν ανάλογη σύνταξη). Το τελευταίο μέτρο σίγουρα θα αρέσει σε ελεύθερους επαγγελματίες και επιτηδηματίες άμεσα, αλλά... θα ωθήσει σε παγίωση της απώλειας εισφορών: συμφωνημένη εισφοροαποφυγή, με πολλούς να επιλέγουν χαμηλές κλάσεις ώστε να μην διαφανούν και τα εισοδήματά τους.
Πάμε τώρα στην διαβεβαίωση Βρούτση ότι το Ασφαλιστικό «του», έτσι όπως συνοδεύεται από «πλήρη ειδική αναλογιστική μελέτη» και από «ολοκληρωμένη μελέτη επάρκειας συντάξεων που έχει εκπονήσει το Οικονομικό Πανεπιστήμιο», έχει επιβεβαιωμένη βιωσιμότητα μέχρι το 2070. Με κάθε σεβασμό και εκτίμηση στους αναλογιστές και στο ΟΠΑ, πολλές φορές στο παρελθόν είχαμε την διαβεβαίωση ότι οι τότε ρυθμίσεις - π.χ. τα μπαλώματα όταν ανετράπη το παρολίγον Ασφαλιστικό Γιαννίτση το 2001 - θα αρκούσαν για 30 και για 50 χρόνια. Και... είδαμε!
Φθάνουμε στην καίρια επισήμανση Βρούτση: η ασφαλιστική δαπάνη «ως ποσοστό του ΑΕΠ φθάνει στον μέσο όρο των χωρών της ΕΕ». Μπορεί! Όμως, από τα λίγο λιγότερα των 30 δις όπου διαμορφώνεται σ' εμάς η δαπάνη αυτή για 2,6 εκατομμύρια συνταξιούχους, πόσα καλύπτονται από εισφορές; πόσα από τον Προϋπολογισμό; Μήπως το πρώτο κονδύλι είναι σαφώς μικρότερο από το δεύτερο; Πόσο αληθινά βιώσιμο προκύπτει αυτό στην στέππα του Ασφαλιστικού;

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 22/2/2020. 

Στην Ευρώπη θα κριθούν όλα – πάλι

Με εξαιρετικά προσεκτικά, σχεδόν διστακτικά βήματα προχωράει η Κυβέρνηση Μητσοτάκη στην προσπάθεια να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής που θα την οδηγήσει – κι εμάς μαζί – στην διάρκεια της θητείας της, όση διάρκεια της επιτρέψει η γενικότερη συγκυρία. (ΕλληνοΤουρκικά, Προσφυγικό/ Μεταναστευτικό: αυτά καθορίζουν την συγκυρία). Για μιαν ακόμη φορά «όλα θα κριθούν στην Ευρώπη» - αλλά... ποιαν Ευρώπη;
Όπως και στο κρίσιμο για την συνοχή και ανθεκτικότητα όχι απλώς του πολιτικού συστήματος, αλλά της ίδιας της κοινωνίας Προσφυγικό/Μεταναστευτικό. όπου όλα θα κριθούν από τις ηρωικές προσπάθειες του Γιώργου Κουμουτσάκου να πείσει τους Ευρωπαίους ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος που την απειλεί χωρίς ουσιαστικότερη συμμετοχή της «Ευρώπης» (και όχι από τους σχεδιασμούς στρατοπέδων Μηταράκη και τους πλωτούς φράχτες, ούτε από τις φυλάξεις Χρυσοχοϊδη), έτσι και στο μέτωπο της οικονομίας όλα θα κριθούν από το πώς ο Χρήστος Σταϊκούρας και ο Μιχάλης Αργυρού θα πείσουν τις Βρυξέλλες και το Eurogroup ότι το Μεσοπρόθεσμο που τώρα χτίζεται και «βλέπει» σε ορίζοντα 2024 δικαιούται να πετύχει χαμηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα/να αποκτήσει δημοσιονομικό χώρο για να φύγει μπροστά η ανάπτυξη (και όχι από το πόσο εύγλωττα/δυναμικά θα επικαλείται ο Άδωνις Γεωργιάδης τις θεότητες της ως άνω ανάπτυξης, ή από το πόσο ο Γιάννης Βρούτσης θα τροφοδοτεί τις προσδοκίες για αυξήσεις στις συντάξεις).
Όλα θα κριθούν στην Ευρώπη – αλλά ποια Ευρώπη; Προτού μπούμε, πάντως, στην νέα στενωπό που μας προκύπτει με τα αποσταθεροποιητικά γεγονότα στην πολιτική σκηνή της Γερμανίας (διότι όποιος λέει «Ευρώπη», Γερμανία εννοεί! – όσο κι αν αυτό είναι δύσπεπτο), μια στάση στα περί πρωτογενούς πλεονάσματος/δημοσιονομικού χώρου. Την περασμένη εβδομάδα, με την ευκαιρία της παρουσίασης δυο βιβλίων – «Ταξίδι του Οδυσσέα» του Μπομπ Τράα (στις Εκδόσεις economia) και «Ζήτημα εθνικής επιβίωσης» των Κωνστ. Γάτσιου-Δημ. Ιωάννου (στις Εκδόσεις Κριτική) – προσεγγίστηκε ξανά η ίδια η σκοπιμότητα των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, ή αντιστρόφως της επιδίωξης ως βασικού πολιτικού στόχου μεγαλύτερου δημοσιονομικού χώρου. Και στην μεν παρουσίαση Τράα, του επί χρόνια resident του ΔΝΤ στην Αθήνα, τόσο ο ίδιος όσο και η Μιράντα Ξαφά (αναμενόμενο) αλλά και ο Βασίλης Ράπανος τοποθετήθηκαν με επιφυλακτικότητα για το πόσο σοφό θα ήταν – ακριβώς τώρα, που η διαχείριση του Ελληνικού χρέους περνάει στις αγορές (το 10ετές πάει για αποδόσεις 1%...) και η αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής θα κρίνεται σε μόνιμη βάση από τον άγαρμπο αυτό κριτή – να επιδιωχθεί ως βασικός στόχος ένα rollback των πλεονασμάτων. Ανάλογη προσέγγιση είχε και ο Γιώργος Χουλιαράκης, φαινομενικά απροσδόκητο αυτό, στην παρουσίαση Γάτσιου/Ιωάννου, εξηγώντας επιπρόσθετα πόσο σημαντικό ήταν το ότι στην Ελληνική οικονομία – υπό την δυσάρεστη, βέβαια, πίεση των Μνημονίων και την ανοίκεια της Τρόικας – έχει πλέον εγκατασταθεί εσωτερική δημοσιονομική δυναμική πλεονασμάτων, που δρομολογεί αλλιώς την όποια ανάπτυξη (με βάση σταθερότητα, όχι ενέσεις δανεισμού: οι ίδιες οι αγορές θα θέτουν όρια) αλλά και θα δείξει στην πράξη ότι το χρέος έχει γίνει εξυπηρετήσιιμο/βιώσιμο και χωρίς το δεκανίκι των «εταίρων». Βέβαια, ο συμπαρουσιάζων Γιάννης Στουρνάρας επιμένει ότι η ανάπτυξη βοηθάει περισσότερο από την δημιουργία πλεονασμάτων και σε επίπεδο μείωση του χρέους.
Λέγαμε παραπάνω ότι, στο μέτωπο των πλεονασμάτων, η Κυβέρνηση/ο Χρ. Σταϊκούρας προχωράει με προσεκτικά βήματα: συλλέγει υποστηρικτικές τοποθετήσεις τύπου Εμμανουέλ Μακρόν ή Πάολο Τζεντιλόνι, αλλά δεν θέτει ευθέως ζήτημα μείωσης του στόχου 3,5% του ΑΕΠ στα πρωτογενή στο Eurogroup. Ακόμη και το κυοφορούμενο Μεσοπρόθεσμο, μας το υπόσχονται σε δυο εκδοχές/σενάρια (εμπρός στον δρόμο που χάραξε ο Ευκλείδης Τσακαλώτος): ένα με ευρύτερο δημοσιονομικό χώρο για το 2021-22, και ευελιξία για την συνέχεια. ένα με μηδενικές αλλαγές στα πρωτογενή, αλλά με επίτευξη τέτοιων ρυθμών ανάπτυξης (2,8% τουλάχιστον) και τέτοια επιβράβευση στις αγορές, που να επιτρέπει δημοσιονομική χαλάρωση μέσα από την διαφορετική ανάγνωση της βιωσιμότητας του χρέους. Όπως η Ελληνική πλευρά έχει τις μηχανές στο «πρόσω αργά» - σε ποιο Eurogroup θα τεθεί ευθέως το θέμα; - έτσι και οι Ευρωπαίοι κάνουν τις μηχανές σε «κράτει» - πότε θα έχουμε την νέα DSA, την ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους κατ' αυτούς; (Ανάλογη διστακτικότητα και από ΔΝΤ).
Εκεί ακριβώς, επέπεσε η ταραχή που αλλάζει το πολιτικό σκηνικό στην Γερμανία. Υπό την πίεση του υπερσυντηρητικού AfD, οι Χριστιανοδημοκράτες τείνουν να μετακινηθούν από κεντροδεξιά, δεξιότερα (άνθρωπος του ημετέρου Σώϋμπλε ο πιθανός διάδοχος της διαδόχου Μέρκελ Φρήντριχ Μέρτς). Άντε, τώρα, να διαπραγματεύεσαι χαμηλότερα πρωτογενή, ή ευέλικτα ANFAs/SMPs.

*Δημοσιεύτηκε στην "Ναυτεμπορική" στις 15/2/2020. 

Υποκατηγορίες

  • Ο δρόμος χαράζεται περπατώντας


    Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ/η Κυβέρνηση Τσίπρα/η διαπραγματευτική προσέγγιση Βαρουφάκη έχει αναζητήσει ρίζες στον ιδιαίτερο συμβολιστή ποιητή Αντόνιο Ματσάδο.


     

    Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ/η Κυβέρνηση Τσίπρα/η διαπραγματευτική προσέγγιση Βαρουφάκη έχει αναζητήσει ρίζες στον ιδιαίτερο συμβολιστή ποιητή Αντόνιο Ματσάδο. Όμως, έτσι, όπως επενδύθηκαν - με πολύ σώου, με πληθωρικές δηλώσεις, με πενιχρό πολιτικό περιεχόμενο πλην της διάθεσης κόντρας και τα κάποια στοιχεία αναδίπλωσης - οι ημέρες μετά το ξεκίνημα των Ευρωπαϊκών περιπλανήσεων Τσίπρα και (κυρίως!) Βαρουφάκη, αληθινά θυμίζουν το Se hace camino al andar/ Ο δρόμος χαράζεται περπατώντας.
    Έτσι, με αναζήτηση ενός κάποιου περιεχομένου για την πληθωρική φόρμα, φθάσαμε στις Προγραμματικές Δηλώσεις, που κινδυνεύουν να είναι το πιο αστραπιαία μεταφραζόμενο κείμενο στην διεθνή σκηνή! Με το καημένο το "Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης" να επιχειρείται να αποκτήσει αποτύπωση που και τους "έξω" να μην συνταράξει περισσότερο, κι εμάς τους "μέσα" να κρατήσει σε ενθουσιασμό.
    Ενώ όμως φαίνεται ότι τελικά θα καταλήξουμε και με Φόρο Επιδεικτικής Κατανάλωσης (αντί του πεζού Φόρου Πολυτελείας: ο Ανδρέας Παπανδρέου θα δάκρυζε, βλέποντας υλοποίηση Thorstein Verblen) και με Ταμείο Εθνικού Πλούτου (αντί για ΤΑΙΠΕΔ: σοφή η ιδέα να συνδυαστεί η εκποίηση/αξιοποίηση με την υπόσχεση για διάσωση του Ασφαλιστικού), συν μια καμπάνια κατά των ολιγαρχών και της ("μεγάλης") φοροδιαφυγής, τα διαβολεμένα τα νούμερα δεν εμφανίζονται στο προσκήνιο. Στο EuroWorkingGroup η εξήγηση ήταν... οι Προγραμματικές που δεν είχαν αναγνωσθεί! Στο δίδυμο Eurogroup της 11ης/16ης Φεβρουαρίου, το ζήτημα κινδυνεύει να είναι σαφώς πιο δυσάρεστο (η Κορυφή της 12ης είναι ούτως ή άλλως "πολιτική"). Στην σταθερή πίεση των "εταίρων" για νούμερα, για ποσοτικοποίηση των πολιτικών όχι απλώς συγκεκριμένη αλλά και πειστική, η Ελληνική στάση είναι Βαρουφακική: "Give us time and give us space". Που στην πραγματικότητα έχει την ακόλουθη απόδοση: "Δώστε μας χρόνο να σκεφθούμε τι θέλουμε/Δώστε μας περιθώρια μέχρις ότου εσείς (οι "εταίροι") σκεφθείτε τι θα μπορούσατε να δώσετε/πού και πώς θα μπορούσατε να χαλαρώσετε ένα κακοσχεδιασμένο και εκ του αποτελέσματος αποτυχημένο Πρόγραμμα, στο οποίο εμείς ζούμε και πνιγόμαστε (και το βλέπετε) εδώ και 5 χρόνια".
    Στην πιεστική απαίτηση των "εταίρων" για νούμερα, για στοιχεία , η Ελληνική πλευρά αντιπαρατάσσει ενδιαφέρουσες διαβεβαιώσεις, όπως για δημοσιονομική ισορροπία, ή πάλι για (ήπιο) πρωτογενές πλεόνασμα. Το πρόβλημα πού είναι; Έρχεται η δική μας διαβεβαίωση, π.χ. του τύπου: "Η αύξηση του κατώτατου μισθού θα διαρρυθμιστεί χρονικά, αλλά δεν έχει και δημοσιονομική επίπτωση, άσε που θα σημάνει πρόσθετες ασφαλιστικές εισφορές, άρα... μείωση των απαιτήσεων του Ασφαλιστικού από τον Προϋπολογισμό". Η άλλη πλευρά σπεύδει να παρατηρήσει: "Ωραία, όμως έχετε υπολογίσει πόσο η αύξηση κατωτάτων θα σημάνει σε αύξηση π.χ. του επιδόματος ανεργίας; Και πόσο στα επιδόματα μητρότητας; Πόσο και πώς θα "περάσει" στον υπολογισμό των συντάξεων; Α, ναι, και με τις υψηλότερες ασφαλιστικές εισφορές, πώς την βλέπετε την εισπραξιμότητα;"
    Αυτού του είδους την προσέγγιση, πάτε την τώρα και απλώστε την σ' όλο το φάσμα των Προγραμματικών όπως θα μεταφράζονται σε Πρόγραμμα - όχι πλέον "Θεσσαλονίκης", αλλά "ηπίως ψαλιδισμένο" ώστε να φαντάζει συμβατό με μια συζήτηση Eurogroup...
    Ή δείτε πάλι, την προσέγγιση να ζητηθεί η συμβολική αντικατάσταση της Τρόικας - η οποία και μισήθηκε, αλλά και απέτυχε ως "ελεγκτής" - με κάτι "άλλο". Σαν στοιχείο αυτού του "άλλου" κάποια στιγμή συζητήθηκε (όχι δε μόνον στην Αθήνα) και ο ΟΟΣΑ. Τον οποίο, βέβαια, γνώρισε πρόσφατα η ελληνική κοινή γνώμη ως εμπνευστή του διαβόητου toolkit/της εργαλειοθήκης: έκανε περισσότερο κακό η συζήτηση γύρω από το ζήτημα αυτό, έτσι όπως έγινε, παρά ο,τιδήποτε άλλο στο μέτωπο των μεταρρυθμίσεων.
    Ο ΟΟΣΑ, οργανισμός με εγγενώς διακρατική υφή, ενώ έχει και γνώση και λόγο - και δεν διστάζει να εκφραστεί με σαφήνεια και ένταση - δεν έχει συσχετισθεί με την γεύση επιβολής του ΔΝΤ και των Βρυξελλών. Εχει δε πρόσφατα "γνωρίσει" (με αφορμή το toolkit) την Ελληνική πραγματικότητα απο κοντά, έχει παίξει ρόλο υποβοήθησης των συνεννοήσεων ο Γενικός Διευθυντής του Ανχελ Γκουρία, που θάναι (στις 11 Φεβρουαρίου, κι αυτός!) στην Αθήνα.
    Όμως , με εμάς να αναζητούμε τον όποιο δρόμο περπατώντας, χρειάζεται παρόμοιες τομές να τις προωθήσει η "άλλη πλευρά". Καθώς και να παρατείνει (με δική της πρωτοβουλία;) τον χρόνο που τελειώνει.
    Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

     

    Το κείμενο του Α.Δ.ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗ  δημοσιεύτηκε στη ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ 9.2.2015

    Καταμέτρηση Άρθρων:
    0